Co to jest kriochirurgia?
Kriochirurgia jest skuteczną, bezkrwawą i bezpieczną metodą leczniczą. Polega na miejscowym, kontrolowanym niszczeniu chorej  tkanki przez jej zamrażanie.  Mechanizm, który usuwa tkanki zmienione patologicznie polega na zamierzonym wywołaniu ich kriodestrukcji (zniszczenia). Aby osiągnąć hipotermię, przeprowadza się we wnętrzu kriosondy przez mały otwór sprężony pod dużym ciśnieniem gaz (podtlenek azotu, dwutlenek węgla, argon lub specjalne mieszaniny gazów). Po zamrożeniu i rozmrożeniu cytoplazmy komórki zahamowany jest jej metabolizm. W konsekwencji dochodzi do oddzielenia tkanki wymrożonej, głównie zmienionej chorobowo, od tkanki zdrowej.

Gdzie wykorzystuje się leczenie metodą kriochirurgii?
Kriochirurgia jest skuteczną metodą wykorzystywaną w licznych chorobach, ma zastosowanie w wielu dziedzinach medycyny, przede wszystkim w dermatologii, onkologii, laryngologii, ginekologii, chirurgii naczyniowej i okulistyce. Korzyści jej zastosowania wynikają przede wszystkim z tego, że jest to metoda skuteczna, pozbawiona powikłań i daje dobre efekty kosmetyczne.

Jakie jest zastosowanie kriochirurgii w dermatologii?
W DERMATOLOGII kriochirurgię stosuje się w leczeniu: łagodnych zmian nowotworowych skóry, stanów przedrakowych (np. leukoplakia, róg skórny), brodawek wirusowych (kurzajki), brodawek łojotokowych, plam soczewicowatych, rogowacenia posłonecznego, włókniaków, modzeli (odcisków), naczyniaków, bliznowców i przerosłych blizn, trądzika pospolitego i różowatego oraz wielu innych schorzeń dermatologicznych.

Jakie jest zastosowanie kriochirurgii w laryngologii?
W LARYNGOLOGII szczególnie korzystnie kriochirurgia działa w przeroście małżowin nosowych wywołującym blokadę nosa. Nie jest istotne, czy blokada ta jest wynikiem reakcji alergicznej, czy infekcyjnej. Należy pamiętać, że kriochirurgia w porównaniu do operacji chirurgicznej jest wykonywaną ambulatoryjnie procedurą, bez objawów ubocznych. Operacja chirurgiczna  natomiast czasami niesie za sobą krwawienia pooperacyjne, blizny i zniekształcenia. Wskazaniem do kriochirurgii są również krwawienia z nosa, zarówno z małżowin nosowych dolnych, przegrody nosa jak i krwawienia z tylnej części nosa. Kolejnym wskazaniem do kriochirurgii jest przewlekłe przerostowe zapalenie migdałków podniebiennych. Ta jednostka chorobowa dobrze reaguje na zamrażanie. Zwykle wystarczają 2-3 sesje, po których następuje znaczne zmniejszenie migdałków podniebiennych oraz ustąpienie stanu zapalnego. Zastosowanie kriochirurgii hamuje proces zapalny i prowadzi do pełnej anatomicznej i funkcyjnej sprawności ustroju. Również procesy zapalne, nowotwory łagodne i stany przedrakowe błony śluzowej jamy ustnej i gardła mogą być skutecznie leczone za pomocą kriochirurgii (np. włókniaki, brodawczaki, naczyniaki, ziarniniaki, polipy, leukoplakia, afty  itp.).

U kogo można wykonać zabieg i jak on przebiega?
Metoda ta nie wymaga specjalnego przygotowania pacjenta. Zabieg wymrażania może być wykonany u pacjentów w każdym wieku, a więc u dzieci, i u dorosłych, również u kobiet w ciąży oraz u osób w złym stanie ogólnym i w podeszłym wieku. Bardzo istotną dla pacjentów zaletą jest również to, że generalnie zabieg nie wymaga znieczulenia, jest na ogół bezbolesny, a odczucia w czasie jego trwania sprowadzają się do lekkiego pieczenia i swędzenia. Zabieg jest krótki. Bezpośrednio po zabiegu, w fazie rozmrażania może pojawić się nieznaczny ból, który szybko ustępuje. Metoda polega na niszczeniu tkanki bez potrzeby jej wycięcia (nie naruszamy ciągłości skóry), unika się zatem niedogodności związanych z tradycyjną operacją chirurgiczną i krwawieniami. Dzięki kriochirurgii problem zakażeń nie występuje lub może wystąpić niezmiernie rzadko. Ponadto  kriochirurgia sprawia, że po leczeniu powstają tzw. blizny kosmetyczne, czyli blizny elastyczne, bezkolagenowe. Blizna jest mało widoczna. Ma to istotne znaczenie np. w leczeniu zmian na skórze twarzy.

Jakie są główne zalety kriochirurgii?
Zasadniczymi zaletami leczenia z wykorzystaniem metody kriochirurgii są:

• Wysoka skuteczność leczenia
• Bezpieczeństwo zabiegu
• Brak krwawienia podczas zabiegu
• Brak  lub słabo nasilone objawy uboczne (przekrwienie, obrzęk i nieznaczny ból)
• Krótki czas gojenia
• Dobry efekt kosmetyczny (po zabiegu blizny są estetyczne, mniejsze samoistnie znikają)
• W miejscach wymrożonych nie rozwija się zakażenie bakteryjne
• Zabieg jest akceptowany przez pacjentów w każdym wieku
• Brak powikłań podczas i po zabiegu

PRZYKŁADY ZASTOSOWANIA KRIOCHIRURGII W LARYNGOLOGII*

*W opracowaniu wykorzystano zdjęcia z publikacji „Kriochirurgia w Rynoalergologii” (Alergia 3/2006), autorstwa prof. dr hab. n. med. Edwarda Zawiszy

Dr hab. n. med. Grażyna Lisowska
Specjalista II° otolaryngolog
Adiunkt Katedry i Oddziału Klinicznego Laryngologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Kierownik Centrum Medycznego LiMED w Tarnowskich Górach

Co to jest choroba refluksowa?
Choroba refluksowa (GERD – gastroesophageal reflux disease) należy do chorób czynnościowych przewodu pokarmowego. Dochodzi do niej w wyniku niewydolności czynnościowej dolnego zwieracza przełyku umożliwiającej cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Zarzucaniu treści żołądkowej do przełyku, a czasami do gardła i krtani, towarzyszą dolegliwości i zmiany patologiczne błony śluzowej. U wielu osób z chorobą refluksową mogą zatem pojawiać się również dolegliwości ze strony gardła i krtani. Kwaśna treść żołądkowa zarzucana do przełyku w przebiegu choroby refluksowej nie tylko może wywoływać uczucie pieczenia (zgaga) lub przeszkody w gardle (dysfagia), ale może także powodować obrzęk brzegów fałdów głosowych i podrażnienie tylnej części krtani. Prowadzi to do powstania słyszalnych zmian w głosie.

Co sprzyja pojawieniu się choroby refluksowej przełyku?
Przede wszystkim za wystąpienie choroby refluksowej odpowiedzialna jest niewydolność czynnościowa zwieracza dolnego przełyku. Należy jednak pamiętać, że pojawieniu się refluksu żołądkowego sprzyja nie tylko zwiększone ciśnienie w żołądku w stosunku do ciśnienia zwieracza dolnego przełyku. Duży wpływ mają również nieprawidłowości istniejące w samym żołądku, takie jak: zwiększone wydzielanie kwasu, zaburzenia motoryki i inne. Choroba może być wywołana refluksem kwaśnym (kwas solny i pepsyna) lub alkalicznym (sole kwasów żółciowych i enzymy trzustkowe). Czynnikiem predysponującym do pojawienia się refluksu jest zwykle nieprzestrzeganie właściwej diety – spożywanie dużych ilości tłuszczów, kawy, owoców cytrusowych i pomidorów oraz ostrych przypraw. Niekorzystnie wpływa również stres, gdyż zwiększa produkcję kwasu w żołądku. Od połowy lat 80-tych rozważa się również udział czynnika genetycznego w etiopatogenezie choroby refluksowej. Obecnie udział czynników genetycznych w etiologii tej choroby ocenia się na 23-39%.
Jakie są postacie choroby refluksowej?
Wyróżniamy następujące postacie choroby refluksowej: 1) bez powikłań, 2) z powikłaniami (zapalenie błony śluzowej przełyku i gardła) oraz 3) postać utajoną - jest to tak zwany refluks niemy, w którym nie występuje zgaga. U większości pacjentów z choroba refluksową nie stwierdza się powikłań

Jakie są dolegliwości w chorobie refluksowej?
Dolegliwości w przebiegu choroby refluksowej można podzielić na objawy ze strony układu pokarmowego, układu oddechowego, laryngologiczne oraz ze strony układu sercowo-naczyniowego. Do najważniejszych dolegliwości należy zaliczyć: ból przy połykaniu, trudności w połykaniu, odbijanie, cuchnący oddech, uczucie suchości w gardle i ustach, uczucie pieczenia w gardle i przełyku (zgaga), uczucie ciała obcego w gardle, częste pochrząkiwanie, uczucie ściskania w gardle, nadmierne odksztuszanie, zachłystywanie się, okresowo chrypka i załamywanie się głosu, obłożony język, kaszel (szczególnie w nocy), w niektórych przypadkach może nawet nastąpić odruchowy skurcz mięśni krtani. Pojawić się mogą również dolegliwości ze strony trąbek słuchowych i ból ucha.

Jakie zmiany w krtani można zaobserwować w przebiegu choroby refluksowej?
Zaczerwienienie i obrzęk fałdów głosowych, owrzodzenia kontaktowe, ziarniniaki na tylnej części fałdów głosowych, ziarniniaki wyrostków głosowych chrząstek nalewkowatych, zwężenie tylnego odcinka szpary głośni, zapalenie stawu pierścienno-nalewkowatego z obrzękiem nalewek, zwężenie nadgłośniowe i podgłośniowe. Przewlekły stan zapalny może sprzyjać pojawieniu się nowotworu w tylnych odcinkach fałdów głosowych.

Zalecenia w chorobie refluksowej oraz leczenie farmakologiczne
Przede wszystkim w chorobie refluksowej zaleca się zmianę stylu życia i nawyków pokarmowych:

• Spożywanie posiłków często w ciągu dnia, lecz mniej obfitych, o niższej zawartości tłuszczu
• Powolne i dokładne przeżuwanie pokarmów
• Unikanie wysiłków fizycznych po posiłkach
• Unikanie przyjmowania pozycji leżącej po jedzeniu, należy utrzymać postawę stojącą przez kilka, kilkanaście minut po jedzeniu
• Wskazane są spacery po posiłkach
• Unikanie jedzenia przed snem, ostatni posiłek powinien być spożyty co najmniej 3-4 godziny przed snem
• Przy współistniejącej nadwadze wskazane jest zrzucenie nadmiaru kilogramów
• Zaprzestanie palenia tytoniu
• Uniesienie wezgłowia łóżka o około 15 stopni
• Noszenie luźnej odzieży, unikanie ciasnych ubrań, pasków, które uciskają brzuch
• Unikanie stresu
• Unikanie napojów i pokarmów, które mają wpływ na zmniejszenie napięcia zwieracza dolnego przełyku:
  • kawy, coca-coli, alkoholu, napojów gazowanych, soków: cytrusowych, pomidorowych, mleka, maślanki
  • owoców cytrusowych, kiwi, jabłek, melonów, bananów, brzoskwiń, śliwek i truskawek
  • cebuli, marchewki, rzodkiewki, pomidorów, ogórków, papryki, fasoli
  • smażonych potraw typu: boczek, kiełbasa, jajecznica, pizza, frytki, chipsy itp.
  • ostrych przypraw, sosów do sałatek z zawartością octu, soku z cytryny, marynowanych potraw
  • mięty, mocnych cukierków odświeżających oddech, pastylek do ssania na ból gardła i kaszel

Leczenie farmakologiczne choroby refluksowej polega na stosowaniu leków osłaniających, alkalizujących, leków prokinetycznych tj. zwiększających spoczynkowe napięcie zwieracza dolnego przełyku oraz inhibitorów pompy protonowej.

W jaki sposób można rozpoznać chorobę refluksową?
Chorobę refluksową powinien rozpoznać gastroenterelog na podstawie przeprowadzonych specjalistycznych badań diagnostycznych. Natomiast zmiany w krtani powstałe w wyniku choroby refluksowej rozpoznaje laryngolog na podstawie wywiadu oraz endoskopowego badania krtani i gardła dolnego, umożliwiającego obrazowanie struktur wewnętrznych na monitorze telewizora.
Najczęściej leczenie choroby refluksowej odpowiednimi lekami, przestrzeganie diety oraz zaleceń lekarza powoduje ustąpienie dolegliwości ze strony przełyku, gardła i krtani. Przy braku pełnej skuteczności leczenia farmakologicznego wskazane jest leczenie chirurgiczne choroby refluksowej. Jego ogólnym założeniem jest wytworzenie bariery dla treści cofającej się z żołądka do przełyku.

Badanie endoskopowe krtani przeprowadzone w Centrum Medycznym LiMED przez specjalistę laryngologa z wykorzystaniem nowoczesnego sprzętu endoskopowego z torem wizyjnym – prawidłowy obraz fałdów głosowych i spoidła tylnego.

Już wkrótce serdecznie zapraszam do lektury kolejnych artykułów medycznych.

Dr hab. n. med. Grażyna Lisowska
Specjalista II° otolaryngolog
Adiunkt Katedry i Oddziału Klinicznego Laryngologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Kierownik Centrum Medycznego LiMED w Tarnowskich Górach

Co to jest alergia całoroczna
Alergie całoroczne cechuje stałe, niezależne od pory roku, narażenie na alergen, którego stężenia mogą ulegać jednak okresowym wahaniom. Stopień ekspozycji na alergen może być więc zmienny zarówno w ciągu dnia, jak i w trakcie roku.

Co jest najczęstszą przyczyną alergii całorocznej?
Najczęściej alergię całoroczną wywołują roztocza, grzyby pleśniowe oraz sierść zwierząt.

Co to są roztocza?
Znane jest około 12000 rodzajów roztoczy, wszystkie z nich są pajęczakami. Są organizmami szeroko rozpowszechnionymi w świecie i tylko w ekstremalnych warunkach geograficznych i klimatycznych (powyżej 3000 m n.p.m., rejony arktyczne i pustynne) nie stwierdza się ich obecności. Są pasożytami jak kleszcze i świerzbowce.
Roztocza kurzu domowego. Wśród licznych gatunków roztoczy najistotniejsze znaczenie kliniczne mają alergeny roztoczy europejskich i amerykańskich. Roztocza egzystują jako saprofity w warunkach domowych, zasiedlając dywany, pościel, materace, odzież i meble. Spotykane są również w sianie i produktach zbożowych. Ekspozycja na alergeny roztoczowe jest całoroczna, ale ich najwyższe stężenie występuje sezonowo, w okresie późnego lata i jesieni. Osiągają wielkość 250-450 µm, nie są więc dostrzegalne gołym okiem. Żywią się złuszczonym naskórkiem ludzkim, zwierzęcym albo grzybami pleśniowymi. Optymalnymi warunkami ich rozwoju są wysoka wilgotność (około 80%) i średnia temperatura (25ºC), spotykane w nowoczesnych, energooszczędnych, niedostatecznie wentylowanych domach. Główne alergeny roztoczy znajdują się przede wszystkim w ich wydalinach.
Roztocza „wiejskie”. Są one głównie saprofitami odnajdowanymi sezonowo lub całorocznie w sianie, zbożach i środkach spożywczych. Optymalne warunki wzrostu stwarzają im wilgotność 90% i temperatura ok. 30ºC.

Jakie są główne objawy alergii całorocznej?
Typowymi objawami alergicznego nieżytu nosa, wywołanego przez roztocza przy ekspozycji na kurz domowy, są zmniejszona drożność, świąd i wysuszenie śluzówki nosa oraz ataki kichania. Opisane dolegliwości są często postrzegane jako niealergiczne, zwłaszcza gdy występują późną jesienią.

Które grzyby pleśniowe uczulają?
Wśród wielu gatunków grzybów całorocznym źródłem alergenów są głównie: Aspergillus, Penicillium i Mucor. Można je odnaleźć np. w urządzeniach klimatyzacyjnych, bioaerozolu powietrza, sianie, glebie, pod wilgotnymi tapetami i w środkach spożywczych. Najczęściej są alergenami inhalacyjnymi, rzadziej pokarmowymi.

Jakie są najczęstsze alergeny zwierzęce?
Koty. W Europie kot jest najczęściej uczulającym ssakiem. Blisko połowa alergików wykazuje uczulenie na kota. Główny alergen kota związany jest ze skórą. Występują jednak rasy kotów, u których nie potwierdzono właściwości alergizujących.
Psy. Około 25% wszystkich alergików jest uczulonych na alergeny sierści psa. Ryzyko uczulenia (podobnie jak u kotów) zależy od rasy zwierzęcia. Dla sznaucerów i bokserów wynosi 25-30%, dla terierów i owczarków tylko 10-15%. Główny alergen wykrywany jest w sierści, ekskrementach i ślinie.
Gryzonie. Najsilniej alergizującym gryzoniem jest świnka morska. Około 60% alergików jest uczulonych na jej alergeny.
Ptaki. Papużki faliste, papugi i gołębie należą do najbardziej uczulających ptaków. Źródłami alergenów są ekskrementy i pióra.

Jak można potwierdzić alergię?
Potwierdzenie alergii należy do lekarza. Wykonuje się specjalistyczne badania oraz testy alergiczne na podstawie których można potwierdzić lub wykluczyć alergie na poszczególne alergeny.

Jakie jest leczenie alergii?
Leczeniem alergii zajmuje się lekarz, który podejmuje również decyzję, czy leczenie farmakologiczne jest wystarczające, czy  też należy zastosować odczulanie.

Jakie są sposoby unikania narażenia na alergeny?
Istnieje wiele prostych metod dzięki którym możemy zmniejszyć wystąpienie alergii u alergików lub zmniejszyć narażenie na alergeny. Sposoby unikania ekspozycji na alergen przedstawiono na schemacie.

UNIKANIE NARAŻENIA NA ALERGENY

Za dwa tygodnie omówię zagadnienia związane z zaburzeniami słuchu. Zapraszam.

Dr hab. n. med. Grażyna Lisowska
Specjalista IIº otolaryngologii
Adiunkt Katedry i Oddziału Klinicznego Laryngologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Kierownik Centrum Medycznego LiMED w Tarnowskich Górach