Choroba refluksowa (GERD – gastroesophageal reflux disease) należy do chorób czynnościowych przewodu pokarmowego. Dochodzi do niej w wyniku niewydolności czynnościowej dolnego zwieracza przełyku umożliwiającej cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Zarzucaniu treści żołądkowej do przełyku, a czasami do gardła i krtani, towarzyszą dolegliwości i zmiany patologiczne błony śluzowej. U wielu osób z chorobą refluksową mogą zatem pojawiać się również dolegliwości ze strony gardła i krtani. Kwaśna treść żołądkowa zarzucana do przełyku w przebiegu choroby refluksowej nie tylko może wywoływać uczucie pieczenia (zgaga) lub przeszkody w gardle (dysfagia), ale może także powodować obrzęk brzegów fałdów głosowych i podrażnienie tylnej części krtani. Prowadzi to do powstania słyszalnych zmian w głosie.
Co sprzyja pojawieniu się choroby refluksowej przełyku?
Przede wszystkim za wystąpienie choroby refluksowej odpowiedzialna jest niewydolność czynnościowa zwieracza dolnego przełyku. Należy jednak pamiętać, że pojawieniu się refluksu żołądkowego sprzyja nie tylko zwiększone ciśnienie w żołądku w stosunku do ciśnienia zwieracza dolnego przełyku. Duży wpływ mają również nieprawidłowości istniejące w samym żołądku, takie jak: zwiększone wydzielanie kwasu, zaburzenia motoryki i inne. Choroba może być wywołana refluksem kwaśnym (kwas solny i pepsyna) lub alkalicznym (sole kwasów żółciowych i enzymy trzustkowe). Czynnikiem predysponującym do pojawienia się refluksu jest zwykle nieprzestrzeganie właściwej diety – spożywanie dużych ilości tłuszczów, kawy, owoców cytrusowych i pomidorów oraz ostrych przypraw. Niekorzystnie wpływa również stres, gdyż zwiększa produkcję kwasu w żołądku. Od połowy lat 80-tych rozważa się również udział czynnika genetycznego w etiopatogenezie choroby refluksowej. Obecnie udział czynników genetycznych w etiologii tej choroby ocenia się na 23-39%.
Jakie są postacie choroby refluksowej?
Wyróżniamy następujące postacie choroby refluksowej: 1) bez powikłań, 2) z powikłaniami (zapalenie błony śluzowej przełyku i gardła) oraz 3) postać utajoną - jest to tak zwany refluks niemy, w którym nie występuje zgaga. U większości pacjentów z choroba refluksową nie stwierdza się powikłań
Jakie są dolegliwości w chorobie refluksowej?
Dolegliwości w przebiegu choroby refluksowej można podzielić na objawy ze strony układu pokarmowego, układu oddechowego, laryngologiczne oraz ze strony układu sercowo-naczyniowego. Do najważniejszych dolegliwości należy zaliczyć: ból przy połykaniu, trudności w połykaniu, odbijanie, cuchnący oddech, uczucie suchości w gardle i ustach, uczucie pieczenia w gardle i przełyku (zgaga), uczucie ciała obcego w gardle, częste pochrząkiwanie, uczucie ściskania w gardle, nadmierne odksztuszanie, zachłystywanie się, okresowo chrypka i załamywanie się głosu, obłożony język, kaszel (szczególnie w nocy), w niektórych przypadkach może nawet nastąpić odruchowy skurcz mięśni krtani. Pojawić się mogą również dolegliwości ze strony trąbek słuchowych i ból ucha.
Jakie zmiany w krtani można zaobserwować w przebiegu choroby refluksowej?
Zaczerwienienie i obrzęk fałdów głosowych, owrzodzenia kontaktowe, ziarniniaki na tylnej części fałdów głosowych, ziarniniaki wyrostków głosowych chrząstek nalewkowatych, zwężenie tylnego odcinka szpary głośni, zapalenie stawu pierścienno-nalewkowatego z obrzękiem nalewek, zwężenie nadgłośniowe i podgłośniowe. Przewlekły stan zapalny może sprzyjać pojawieniu się nowotworu w tylnych odcinkach fałdów głosowych.
Zalecenia w chorobie refluksowej oraz leczenie farmakologiczne
Przede wszystkim w chorobie refluksowej zaleca się zmianę stylu życia i nawyków pokarmowych:
- Spożywanie posiłków często w ciągu dnia, lecz mniej obfitych, o niższej zawartości tłuszczu
- Powolne i dokładne przeżuwanie pokarmów
- Unikanie wysiłków fizycznych po posiłkach
- Unikanie przyjmowania pozycji leżącej po jedzeniu, należy utrzymać postawę stojącą przez kilka, kilkanaście minut po jedzeniu
- Wskazane są spacery po posiłkach
- Unikanie jedzenia przed snem, ostatni posiłek powinien być spożyty co najmniej 3-4 godziny przed snem
- Przy współistniejącej nadwadze wskazane jest zrzucenie nadmiaru kilogramów
- Zaprzestanie palenia tytoniu
- Uniesienie wezgłowia łóżka o około 15 stopni
- Noszenie luźnej odzieży, unikanie ciasnych ubrań, pasków, które uciskają brzuch
- Unikanie stresu
- Unikanie napojów i pokarmów, które mają wpływ na zmniejszenie napięcia zwieracza dolnego przełyku:
- kawy, coca-coli, alkoholu, napojów gazowanych, soków: cytrusowych, pomidorowych, mleka, maślanki
- owoców cytrusowych, kiwi, jabłek, melonów, bananów, brzoskwiń, śliwek i truskawek
- cebuli, marchewki, rzodkiewki, pomidorów, ogórków, papryki, fasoli
- smażonych potraw typu: boczek, kiełbasa, jajecznica, pizza, frytki, chipsy itp.
- ostrych przypraw, sosów do sałatek z zawartością octu, soku z cytryny, marynowanych potraw
- mięty, mocnych cukierków odświeżających oddech, pastylek do ssania na ból gardła i kaszel
Leczenie farmakologiczne choroby refluksowej polega na stosowaniu leków osłaniających, alkalizujących, leków prokinetycznych tj. zwiększających spoczynkowe napięcie zwieracza dolnego przełyku oraz inhibitorów pompy protonowej.
W jaki sposób można rozpoznać chorobę refluksową?
Chorobę refluksową powinien rozpoznać gastroenterelog na podstawie przeprowadzonych specjalistycznych badań diagnostycznych. Natomiast zmiany w krtani powstałe w wyniku choroby refluksowej rozpoznaje laryngolog na podstawie wywiadu oraz endoskopowego badania krtani i gardła dolnego, umożliwiającego obrazowanie struktur wewnętrznych na monitorze telewizora.
Najczęściej leczenie choroby refluksowej odpowiednimi lekami, przestrzeganie diety oraz zaleceń lekarza powoduje ustąpienie dolegliwości ze strony przełyku, gardła i krtani. Przy braku pełnej skuteczności leczenia farmakologicznego wskazane jest leczenie chirurgiczne choroby refluksowej. Jego ogólnym założeniem jest wytworzenie bariery dla treści cofającej się z żołądka do przełyku.
Badanie endoskopowe krtani przeprowadzone w Centrum Medycznym LiMED przez specjalistę laryngologa z wykorzystaniem nowoczesnego sprzętu endoskopowego z torem wizyjnym – prawidłowy obraz fałdów głosowych i spoidła tylnego.
Już wkrótce serdecznie zapraszam do lektury kolejnych artykułów medycznych.
Dr hab. n. med. Grażyna Lisowska
Specjalista II° otolaryngolog
Adiunkt Katedry i Oddziału Klinicznego Laryngologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Kierownik Centrum Medycznego LiMED w Tarnowskich Górach