Tarnogórski Program Edukacji Ekologicznej i Zrównoważonego Rozwoju
serwis Portalu Powiatu Tarnogórskiego
www.tg.net.pl

autorstwo
: Zbigniew Markowski

  TEKSTY...
SREBRNA GÓRA
W czasie spaceru zboczami Srebrnej Góry nietrudno wyobrazić sobie miejsce to sześćset lat wcześniej. Nie słychać tu samochodów czy pociągów, a co jakiś czas napotyka się na dziwne zagłębienia w ziemi otoczone kamieniem wapiennym...
POMNIKI PRZYRODY ZIEMI TARNOGÓRSKIEJ
Obowiązek prowadzenia rejestru pomników przyrody Ustawa nakłada na starostę, w praktyce zajmują się tym wydziały odpowiedzialne za ekologię: w tarnogórskim starostwie rejestr taki prowadzi Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa...
PARK MIEJSKI W TARNOWSKICH GÓRACH
Niemal wszystko, co dziś oglądamy w parku istniało tam zaraz po zakończeniu prac i oddaniu obiektu do użytku w 1903 roku. Była więc, umieszczona na niewielkiej hałdzie wieżyczka widokowa, była także altanka w kształcie grzyba...
CO ROŚNIE NA WARPIACH
Na hałdy początkowo wkraczają pojedyncze gatunki pionierskie (gatunki, które jako pierwsze zasiedlają jałowy ekosystem; ich obumarłe szczątki użyźniając glebę umożliwiają wejście kolejnym bardziej wymagającym roślinom) - zazwyczaj są to światłolubne, wiatrosiewne oraz wiatropylne rośliny jednoroczne...
ROZMOWA Z DR. GRZEGORZEM KŁYSEM
W dzisiejszej ochronie środowiska stawia się na bioróżnorodność. W Białowieskim Parku Narodowym znajdziemy mniej gatunków roślin i zwierząt niż na Górnym Śląsku. Mimo że Śląsk jest bardzo silnie zurbanizowany i przekształcony przez człowieka...
BLACHÓWKA
Jeszcze w połowie lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku autobus jadący z Tarnowskich Gór do Bytomia oraz - nieliczne jeszcze wówczas na tej drodze - samochody na jakiś czas zatrzymywały w Suchej Górze dwa szlabany. To w Zakładach Dolomitowych wysadzano skały...
ZESPÓŁ PRZYRODNICZO KRAJOBRAZOWY "PARK W REPTACH I DOLINA RZEKI DRAMY"
Pomiędzy Reptami a Tarnowicami rozciągał się niegdyś pierwotny las; pierwsze wzmianki o nim pochodzą z szesnastowiecznych ksiąg górniczych. Na początku XIX wieku właściciele tych ziem Henckel von Donnersmarckowie z linii świerklanieckiej przekształcili las repecki w zwierzyniec. W bukowym lesie zrobiono przecinki...
ZESPÓŁ PRZYRODNICZO - KRAJOBRAZOWY "DOŁY PIEKARSKIE"
Wśród roślinności porastającej "Doły Piekarskie" można spotkać tak rzadkie okazy flory jak storczyk kruszczyk szerokolistny, dziewięćsił bezłodygowy, kruszyna pospolita, konwalia majowa, goryczka orzęsiona. Latem w runie rosną poziomki. Oczko wodne, które znajduje się w jednym z powyrobiskowych zagłębień....
RZADKIE PTAKI POWIATU TARNOGÓRSKIEGO
Bocian czarny, cietrzew, dzięcioł czarny, dzięciołek, dudek, gadożer, kania czarna, kania ruda, kos, krzyżodziób świerkowy, kruk, lelek, orzeł bielik, orlik krzykliwy, pokrzewka czarnołbista, pójdźka, puszczyk, rudzik, sikora bogatka, sowa uszata, świstunka leśna, trzmielojad, wilga, zięba, żuraw...
SSAKI TARNOGÓRSKICH LASÓW - JELENIOWATE
Waga jelenia może dochodzić do niemal pół tony (najczęściej spotyka się osobniki o wadze 160 - 225 kg), wysokość w kłębie do 1,50 m, długość - do 2,65 m. Dorosłe jelenie ubarwione są zazwyczaj jednolicie: latem ich okrywa włosowa (suknia) jest brązowopłowa do rudawej, zimą szarawa...
SSAKI TARNOGÓRSKICH LASÓW - MAŁE W FUTRZE
Zając szarak, dziki królik, wiewiórka pospolita, kuna leśna, kuna domowa, tchórz zwyczajny, łasica...
SZARAŃCZA XXI WIEKU
Dawne tarnogórskie kroniki odnotowują dzień 29 sierpnia 1749 roku. Do miasta zbliżała się przerażająca, ciemna chmura składająca się z milionów owadów. Gdy opadała w stronę ziemi - ginęła niemal cała roślinność na jej drodze, a kościoły zapełniały się wiernymi wznoszącymi żarliwe modły...
HISTORIA OCIEKAJĄCA WODĄ
- Śląsk ocieka wodą - stwierdził onegdaj profesor Jan Miodek. - Nazwa krainy wywodzi się od starego: sląg, slęg co oznaczało wodę, ciecz, wilgoć - opowiadał językoznawca. Szczególnie wodą ociekała ziemia tarnogórska - region, który miał z nią - i wciąż ma - bardzo wiele wspólnego...
JEZIORO ŚWIERKLANIECKIE
Jeszcze w 1935 roku na miejscu dzisiejszego Jeziora Świerklanieckiego rósł bujny las, widać go było wyraźnie z wychodzących na wschód okien Małego Wersalu - rezydencji rodziny Donnersmarck. Lata trzydzieste to jednak okres ciągle pogarszających się...
ROZMOWA Z HENRYKIEM KOŚCIELNYM
Fotograf przyrody musi umieć czekać. Często aby zrobić zdjęcie stosuje się tak zwaną zasiadkę: budujemy ukrycie - gdzieś z zaroślach czy trzcinach. Czatownia taka powstaje z naturalnego, zastanego na miejscu materiału...
TARNOGÓRSKIE LASY
9 października 2000 roku Gliwice przeżyły prawdziwą obławę. To tu, to tam, w różnych częściach miasta pojawiał się dzik. Połączone siły policji i Straży Miejskiej dopadły go wreszcie na dworcu kolejowym, po czym...
CZARNA ROZPACZ
Czarna Huta od zawsze - a jako skupisko ludzkie powstała w tym samym czasie co Tarnowskie Góry - była związana z hutnictwem. Najpierw przez dwa wieki wytapiano tam kruszce wydobyte w tarnogórskich podziemiach. Zanim jednak położona wówczas z dala od miasta osada stała się "czarna"...
WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW PRZEZNACZONYCH NA OCHRONĘ ŚRODOWISKA NA PRZYKŁADZIE DZIAŁAŃ WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH
WYPALANIE TRAW
Bywają i wypadki jeszcze bardziej tragiczne - tej samej wiosny, gdy staranowano samochód Andrzeja Grabowskiego, na Opolszczyźnie, w Prudniku podczas wypalania traw zginął 34-letni mężczyzna. Kilka lat wcześniej życie straciła w podobny sposób 78-letnia mieszkanka Ornontowic...
NIEBEZPIECZNE PALUSZKI
By w bateriach mogło zostać wytworzone napięcie, zachodzą skomplikowane reakcje chemiczne w których (w zależności od rodzaju baterii) biorą udział różne pierwiastki chemiczne. Część tych pierwiastków - zwłaszcza ołów, kadm i rtęć jest szkodliwa dla środowiska...
NISKA EMISJA
Ten rodzaj emisji nazywany jest niską nie z powodu znikomej rangi problemu, czy z powodu niskiej szkodliwości - jest wręcz odwrotnie. Określenie "niska" dotyczy miejsca, w którym produkty spalania trafiają do atmosfery - naukowcy zajmujący się ochroną środowiska przyjmują za górną granicę niskiej emisji wartość czterdziestu metrów...
INSTALACJE SOLARNE
Galaktyka zawiera w sobie kilkaset milionów takich tworów, jednak ten nazywany Sol jest wyjątkowy. Powstał cztery i pół miliarda lat temu - astronomowie uważają go więc za dość młody i wiążą jego początek z wybuchem supernowej. Dowodem na niezbyt podeszły wiek tej gwiazdy jest jej skład...
AZBEST
Za fascynującą właściwość uznano fakt, iż wrzucony do ognia nie tylko opierał się płomieniom, lecz w specyficzny sposób zostawał oczyszczony. Chusty nie trzeba więc było prać w wodzie, lecz wystarczyło wrzucić ją do ognia i - po jakimś czasie - wyjąć już oczyszczoną...
MAŁA WODA
Grzegorz Kłys w "Przyrodzie Podziemi Tarnogórskich" pisze, że choć obszar nazywany Niecką Tarnogórską jest w wodę bardzo zasobny - na powierzchni nie ma jej zbyt wiele. Nic w tym dziwnego - w końcu od kilkuset lat za sprawą górnictwa, rolnictwa, później - przemysłu stosunki wodne ulegały dramatycznym wręcz zmianom...
KOCIE SPRAWY
Kot należy do wielkiej rodziny kotowatych, która pojawiła się w trzeciorzędzie A następnie uległa podziałowi na kilka linii filogenetycznych prowadzących do współcześnie żyjących dużych kotów i małych dzikich kotów rozsianych po całym świeci. Przypuszcza się, że jeden z podgatunków żbika...
ENE - DUE - RABE CZYLI RZECZ O BOCIANIE
Bociana białego na ziemi tarnogórskiej spotkać można praktycznie wszędzie - nie tylko na gnieździe pod stałą obserwacją kamery internetowej w Rybnej, nie tylko w Mikołesce czy Zbrosławicach. Upodobały sobie wiele podmokłych miejsc - takich jak rejon kościoła w Nakle - tuż obok ustawionej przez uczniów szkoły rolniczej...
PSIA RÓŻA
Dzika róża (rosa canina) zwyczajowo zwaną psią różą, szypszyną, różą cierniową, różą polną lub pospolitą, upodobała sobie zasobne w wapń gleby ziemi tarnogórskiej. Spotkać można ją w prześwietlonych zagajnikach, na obrzeżach lasów, w zaroślach i na nasłonecznionych pagórkach...
PODWÓJNE ŻYCIE NOCKA
Nie jest łatwo policzyć nietoperze. By tego dokonać w największym polskim skupisku tych ssaków - Miedzyrzeckim Rejonie Umocnionym pracowały ekipy z Niemiec, Wielkiej Brytanii, Holandii i Polski. Jedna z trudności polega na tym, by całą populację określić jednego dnia...
ZBIERACTWO
W czasach agrarnych tarnogórskie lasy, zwłaszcza liściaste i mieszane, z dużą liczbą łąk śródleśnych, pastwisk, mokradeł, stawów i cieków były siedliskiem różnorodnej flory. Mieszkańcy tej ziemi pozyskiwali wszystkie dary natury, które nadawały się do celów spożywczych...
OGRÓD ZOOLOGICZNY ZA LWIĄ BRAMĄ DONNERSMARCKÓW
Na ziemi tarnogórskiej słynne były zwierzyńce rodziny Donnersmarcków. Donnersmarckowie znani z zamiłowań łowieckich na zwierzyniec zaadaptowali lasy, których pozostałość stanowi dzisiejszy Parki Repecki. Cały teren ogrodzono murem z kamienia wapiennego...
SANITAS PER AQUAM
Woda ciepła działa rozluźniająco, woda zimna hartuje, usprawnienia pracę układu krwionośnego i mięśniowego. Różnorodne natryski i bicze wykorzystujące ciśnienie w swym działaniu porównywalne są w do klasycznego masażu. Oddziałują na skórę powodując jej przekrwienie (odżywienie)...
URBIFAUNA TARNOWSKICH GÓR
Miasto jest ekosystemem, co oznacza, że stanowi układ ekologiczny składający się z zespołu różnych gatunków organizmów współwystępujących ze sobą na  powierzchni wyznaczonej granicą miasta...
NA KOŃ!
Konie od zawsze wpisane były w krajobraz ziemi tarnogórskiej. Były siłą pociągową zarówno podczas prac rolniczych, leśnych jak i górniczych. Pod koniec XV wieku w górnictwie odkrywkowym wprowadzono konne kieraty do napędu pomp i innych urządzeń odwadniających oraz poruszania urządzeń wyciągowych...
DENDROLOGICZNE OSOBLIWOŚCI - część I
W Pniowcu - dzielnicy Tarnowskich Gór przy ulicy Jagodowej nr 59 rośnie od około dwóch wieków grusza pospolita. Pospolita jest jednak tylko z nazwy gatunkowej albowiem grusza ta stanowi dendrologiczną osobliwość zarówno powiatu tarnogórskiego, jaki i województwa śląskiego...
DENDROLOGICZNE OSOBLIWOŚCI - część II
Około 500 lat temu w Puszczy Śląskiej wyrósł cis pospolity. Przez kolejne stulecia puszcza była eksploatowana, zmniejszała się jej powierzchnia, wycinano wartościowe drzewa a on dalej niewzruszenie rósł w świerklanieckim lesie w okolicach Jędryska...
DENDROLOGICZNE OSOBLIWOŚCI - część III
Pomimo młodego, bo około sześćdziesięcioletniego wieku do dendrologicznych osobliwości powiatu tarnogórskiego można zaliczyć niepozorny i młodo wyglądający dąb rosnący w Kaletach - Zielonej przy skrzyżowaniu ulicy Folwarcznej...
DRZEWA UMIERAJĄ STOJĄC
Każdy kto z bliska widział wielki pożar lasu już nigdy tego nie zapomni. Szybko zbliżającej się ścianie ognia towarzyszy prawdziwy huk składający się z tysięcy wystrzałów płonących drzew...
KRÓLEWSKIE DRZEWA
Losy królów i dębów splatają się w legendach i ludowych podaniach: do dziupli dębu "Bartek" (jeszcze kilkadziesiąt lat temu niesłusznie uważanego za największe i najstarsze polskie drzewo) miał ponoć włożyć turecką szablę, rusznicę i butelczynę wina król Jan III Sobieski...
REHABILITACJA WŚRÓD STULETNICH BUKÓW
Pomysł utworzenia sanatorium w Reptach powstał w 1957 roku. Według jej założeń sanatorium miało być ośrodkiem rekonwalescencyjnym dla poszkodowanych podczas pracy górników. Pomysł spotkał się z dużym zainteresowaniem ówczesnego wicewojewody śląsko - dąbrowskiego Jerzego Ziętka...
KULTURA FIZYCZNA
Systematyczna aktywność fizyczna prowadzona już od pierwszych lat życia wpływa stymulująco na prawidłowy wzrost i rozwój w okresie dzieciństwa i młodości a także zapewnia utrzymanie zdrowia i kondycji fizycznej w wieku dorosłym oraz spowalnia proces starzenia...
MODA NA PROZDROWOTNY STYL ŻYCIA
Zdrowie od początków ludzkości należy do jednym z najważniejszych dla człowieka dóbr i jest wartością przybierającą wymiar zarówno autoteliczny (zdrowie jako wartość sama w sobie) jak i instrumentalny (zdrowie jako wartość konieczna do osiągnięcia innych wartości)...
PRZED, W TAKCIE I PO POWODZI
Chociaż dziś dysponujemy wiedzą hydrologiczną, geologiczną, meteorologiczną i hydrotechniczną, która nie była znana naszym przodkom, nikt nie jest w stanie zapobiec powodzi i przewidzieć jakie będą skutki powodzi...
TAAAAAAAAKA RYBA
Na ziemi tarnogórskiej intensywny rozwój przemysłu (co wiązało się z ingerencją w środowisko naturalne - w tym wodne), spowodował zmniejszenie się rybostanu na tych terenach i znaczny wzrost ceny ich zakupu. Aby zwiększyć populacje ryb w XVI wieku wprowadzono zakaz połowu w czasie ich tarła...
DRZEWA KILKU POKOLEŃ
Lipy przez wieki symbolizowały żywotność i dostatek. W mitologii ludów indoeuropejskich lipę wiązano z aspektem szeroko pojmowanej żeńskiej płodności, w tradycji bałtyckiej kobiety wywodziły swe pochodzenie od lipy a plemiona germańskie poświęciły lipę Freyi, bogini płodności i urodzaju...
TARNOGÓRSCY PRZYRODNICY
Tarnowskie Góry miały w przeszłości dużo szczęścia do przyrodników. Nie tylko dlatego, że byli rzetelnymi badaczami i zostało po nich sporo publikacji. Właśnie w dorobku przyrodniczym powstałym w mieście gwarków - i to już na przełomie XIX i XX wieku możemy dopatrzeć się...
BOBRY
Niektórzy badacze średniowiecza uważają, iż przed wiekami zwierzę to w pewnym sensie uważano za rybę. Czasy częstych i powszechnych postów sprawiły, że niejeden łakomczuch kombinował, jak tu sobie wbrew zakazowi podjeść...
IDZIE JEŻ
Jeża trudno pomylić z innym ssakiem ze względu na porastające go kolce; choć kolczasty - cieszy się dużą sympatią ludzi. Z wiedzą o wyglądzie jeża i ludzką sympatią do niego nie idzie jednak w parze wiedza o życiu tego ssaka...
OWADY: PIĘKNE, ODRAŻAJĄCE, POŻYTECZNE I NIEBEZPIECZNE
Wiele z chronionych owadów można spotkać na terenie powiatu tarnogórskiego - na przykład żuki z rodziny biegaczy upodobały sobie park repecki, w Rezerwacie Segiet można spotkać jelonka rogacza, koziroga dębosza i żuki z rodziny biegaczy, na łąkach i pastwiskach w okolicach rzeki Dramy...
ZWIERZAKI I OBYCZAJE
Ptaki zdają się mieć na Górnym Śląsku status szczególny - nawet te przeznaczone na stół. Dorota Symonides podaje, iż jeszcze w drugiej połowie XIX wieku w śląskich kościołach z okazji dnia świętego Mikołaja składano w ofierze białe gęsi oraz koguty...
NIECH MOC JEMIOŁY BĘDZIE Z WAMI
"Bez jemioły roczek goły" mawiali dawni tarnogórzanie i co roku w Boże Narodzenie podwieszali do lampy nad stołem miotełkę z gałązek starzęśli (dawna nazwa jemioły); roślina miała przynieść moc, szczęście i dostatek. Jemioła w świątecznych domach pojawiła się znacznie wcześniej niż choinka ponieważ od najdawniejszych czasów uznawana była niemal przez wszystkie ludy świata za dar niebios...
PRZYRODA DONNERSMARCKÓW
46 hektarów ma park który jedna z gałęzi rodu Donnersmarck rozpoczęła urządzać w 1829 roku w Brynku. Także tu sprowadzono mnóstwo egzotycznych roślin (także z Japonii i Australii) - dziś rozpoczęte przed laty dzieło kontynuuje ogród botaniczny...
SOLE NIE TYLKO SŁONE
Słysząc "dolomity", wyobrażamy sobie ośnieżone szczyty gór położone w północnych Włoszech będących częścią Alp. Tymczasem skały osadowe, organogeniczne (powstałe ze szczątków roślinnych lub zwierzęcych, szczególnie z ich części twardych - kości, muszli, skorupek...
GRZYBY
Grzyby tworzą bardzo liczną grupę organizmów. W komórkach grzybów nie ma chlorofilu, dlatego muszą korzystać z substancji organicznych zwierających węgiel konieczny do ich rozwoju. W związku z tym są albo pasożytami albo sporofitami...
NA JAGODY
Borówka czernica (Vaccinium myrtillus), potocznie zwana na Śląsku jagodą, czarną jagodą lub czarną borówką występuje w borach sosnowych i świerkowych a także rośnie buczynach dąbrowach, buczynach i na wrzosowiskach...
LEŚNE RED & BLACK
Malina właściwa (Rubus idaeus) należąca do rodziny różowatych znana była już ludom pierwotnym. Ze znalezisk archeologicznych wynika, że owce maliny stanowiły składnik diety plemion koczowniczych w młodszej epoce kamienia oraz w młodszej epoce brązu. Pierwsze wzmianki pisemne na temat maliny...
PODGLĄDANIE ZWIERZĄT
Tarnogórskie lasy, zagajniki, warpie, łąki, parki, brzegi jezior, stawów, rzek, sadzawek bogate są w różnorodną faunę i zachęcają do obserwacji zwierząt. Zazwyczaj to, co jest najciekawsze w ich życiu ukryte jest przed naszym wzrokiem. Jednak wystarczy tylko chcieć a zwierzęcy świat odkryje przed nami swoje tajemnice....
AGROTURYSTYKA - TURYSTYKA ZRÓWNOWAŻONA
Ciągłość pracy w gospodarstwach rolnych obywała się przez stulecia poprzez dziedziczenie zawodu oraz pola z pokolenia na pokolenia. Gospodarstwo było miejscem pracy i życia rodziny chłopskiej a oba te elementy stanowiły ekonomiczną a także społeczno - kulturową jedność...
ZIOŁOLECZNICTWO - część I
Właściwości roślin leczniczych uwarunkowane są zawartością substancji zaliczanych do: alkaloidów, glikozydów, sapoin, goryczy, garbników, związków aromatycznych, olejków eterycznych i terpenów, tłuszczów roślinnych...
ZIOŁOLECZNICTWO - część II
Większość roślin leczniczych, zwłaszcza dziko rosnących, zasad ich zbierania, przygotowywania, przechowywania i stosowania znana był tylko zielarkom i lekarzom botanikom. Były też rośliny lecznicze, które powszechnie zaznano i używano....
HAŁAŚLIWA JAZDA
Ciche asfalty mogą być różne. Najnowszą, dwuwarstwową i porowatą nawierzchnię drogi niedawno skończyli testować Austriacy, a wyniki są bardzo zachęcające - obniżenie hałasu o około 7 decybeli...
EKOLOGIZACJA MIEJSKIEGO SYSTEMU TRANSPORTOWEGO
Pierwszym środkami transportu człowieka były zwierzęta - najstarsze dokumentowane ślady archeologiczne wykorzystania zwierząt do transportu pochodzą z około 3500 roku p.n.e. z Mezopotamii. Wynalezienie koła przyczyniło się do powstania pojazdów...
MIODOPŁYNNE LASY
Przed rozpowszechniłem się bartnictwa ludność zamieszkująca ziemię tarnogórską pozyskiwała miód na drodze zbieractwa wyjmując go z naturalnych dziupli (świepot) zasiedlonych przez pszczoły. W czasach rozwoju bartnictwa z miodu znana była przede wszystkim osada Miedary, której mieszkańcy zajmowali się prawie wyłącznie bartnictwem oraz osada Świniowice...
ZASKAKUJĄCE ZWIERZĘCE HISTORIE
Krótko bo krótko, ale Tarnowskie Góry posiadały dwa własne niedźwiadki - nazywały się Kubuś i Małgosia, mieszkały zaś w klatce na placu zabaw obok dzisiejszej siedziby Urzędu Miejskiego. Sąsiedni Bytom miał wówczas własne ZOO i w ramach przyjaźni z powiatem tarnogórskim...
DREWNO W DAWNEJ KOPALNI
Niejedno drewniane narzędzie wydobyto w czasie penetracji tarnogórskich podziemi, oglądać je można na nadszybiu Kopalni Zabytkowej. Przyznać trzeba, że wiele z drewnianych narzędzi zachowało swoje użytkowe cechy do dziś...

PORTAL POWIATU TARNOGÓRSKIEGO
www.tg.net.pl -
www.24.edu.pl - www.gornyslask.net.pl
e-mail | redakcja Portalu Powiatu Tarnogórskiego | reklama na Portalu