Tarnogórski Program Edukacji Regionalne "Indianer"
serwis Portalu Powiatu Tarnogórskiego
www.tg.net.pl

autorstwo
: Zbigniew Markowski



W dżinsach i brzuśloku
Moda a tradycyjne stroje ludowe

  tematy powiązane:
    Kulinarne dziedzictwo - tekst
Garnuszek górniczy z tarnogórskim akcentem - tekst
Zupa z chwastów... - tekst
Prządki i wyszkubki - tekst
Zaproszenie do śląskiego stołu - scenariusz lekcji
Przysłowia i mowy potoczne... - tekst źródłowy
Kożdy Slonzok mo swojego ptoka - scenariusz lekcji
Dawnych choinek czar - scenariusz lekcji
Święta pisankami malowane - scenariusz lekcji
Śląskie tradycje karmawałowe - scenariusz lekcji
Nasze święto - scenariusz lekcji
Babcia i dziadek nie tylko z okazji ich święta - scenariusz lekcji
   

- pobierz poniższy tekst w formacie Microsoft Word -

Cele

  • Zapoznanie z pojęciami: "norma zwyczajowa", "norma moralna", "norma prawna"
  • Zapoznanie z funkcją kulturową ubrania
  • Zapoznanie z funkcjami, jakie spełniał strój ludowy
  • Zapoznanie z tradycyjnym strojem śląskim
  • Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez aktywność twórczą
  • Przedstawienie użytkowej formy sztuki - projekt odzieży
  • Ćwiczenie pracy zespołowej
  • Rozwijanie umiejętności brania udziału w dyskusji
  • Rozwijanie umiejętności prezentacji
  • Rozwijanie umiejętności uzasadniania pomysłów
  • Rozwijanie umiejętności oceniania pracy innych osób
  • Rozwijanie poczucia przynależności ucznia do społeczności regionalnej
  • Wzbudzanie zainteresowania ochroną dziedzictwa kulturowego

Przebieg lekcji

Zadania dla nauczyciela

  • Wykład na temat systemu normatywnego, ze szczególnym zwróceniem uwagi na normy zwyczajowe, do których należą normy mody (załącznik nr 1)
  • Wprowadzenie do dyskusji na temat roli mody i kulturowego znaczenia ubrania w życiu człowieka (załącznik nr 2)
  • Przeprowadzenie dyskusji: Jakie normy decydują o tym, co ubieramy i jaka jest rola mody w życiu współczesnego człowieka?
  • Wykład na temat znaczenia i funkcji stroju ludowego (załącznik nr 3)
  • Opisanie tradycyjnego stroju śląskiego i jego zmian pod koniec XIX wieku (załącznik nr 4)
  • Podział uczniów na zespoły zadaniowe i polecenie wykonania projektów odzieży zgodnych z aktualną młodzieżową modą z zastosowaniem elementów tradycyjnego stroju śląskiego
  • Przeprowadzenie prezentacji prac i wyboru najlepszego projektu.
  • Polecenie wykonania pracy domowej - wypracowania: Czy współczesną moda czerpie pomysły z wzornictwa sztuki ludowej ?

Zadanie dla uczniów

  • Aktywny udział w dyskusji: Jakie normy decydują o tym, co ubieramy i jaka jest rola mody w życiu współczesnego człowieka?
  • Wykonanie projektów ubrań zgodnych z aktualną młodzieżową modą z zastosowaniem elementów tradycyjnego stroju śląskiego
  • Prezentacja wykonanych prac z uzasadnieniem wykorzystanych elementów stroju ludowego w projekcie współczesnej odzieży
  • Aktywny udział w wyborze najlepszego projektu
  • Napisanie, w ramach pracy domowej, wypracowania: Czy współczesną moda czerpie pomysły z wzornictwa sztuki ludowej ?

Metody i formy pracy

Wykład, dyskusja, opis, paca w grupach, burza mózgów, projektowanie, prezentacja

Pomoce dydaktyczne

Albumy, fotografie, karty pocztowe ze strojami ludowymi; książką Barbary Bazielich: Strój ludowy na Śląsku, w której autorka omawia wszystkie części typowego stroju śląskiego, wraz ze schematami wykrojów; kartki z bloku rysunkowego, ołówki, węgiel rysunkowy, akwarele, pędzle

Osiągnięcia

Uczeń potrafi

  • Wyjaśnić pojęcia: "norma moralna","norma zwyczajowa", "norma prawna"
  • Zauważać zmiany w sposobie ubierania się ludzi na przestrzeni dziejów
  • Wyjaśnić pojęcie "moda" i scharakteryzować jej rolę w życiu człowieka
  • Opowiedzieć o znaczeniu i funkcjach strojów ludowych
  • Wymienić podstawowe elementy żeńskiego i męskiego stroju śląskiego
  • Brać aktywny udział w dyskusji
  • Swobodnie wyrażać swoje opinie
  • Wykonać projekt ubrania
  • Uzasadnić pomysł
  • Oceniać pracę kolegów

Uczeń kształci

  • Umiejętność brania udziału w dyskusji
  • Umiejętność wyrażania własnych opinii
  • Poprawność wypowiedzi ustnej
  • Umiejętności plastyczne
  • Inwencję twórczą
  • Umiejętność realizowania zespołowych pomysłów
  • Umiejętności prezentowania pomysłów
  • Umiejętności uzasadniania pomysłów
  • Ciekawość otaczającego go świata
  • Postrzeganie współczesności jako kontynuacje dzieła wcześniejszych pokoleń
  • Zachowania sprzyjające ochronie dziedzictwa kulturowego

Ściąga dla nauczyciela

Załącznik nr 1

Badacze zjawisk społecznych skłonni są posługiwać się terminem norma wtedy, kiedy pewien określony sposób zachowania się czy myślenia, określony stan rzeczy czy układ stosunków między ludźmi jest w danym społeczeństwie: bądź zalecany czy też nakazywany jego członkom przez czynniki wobec nich zewnętrzne, bądź też uznawany przez nich za właściwy, godny realizacji czy ochrony, przez nich samych, lub jako pożądany sposób zachowania się ich samych, bądź przez nich na skutek tych nakazów czy przekonań powinności realizowany. Normy obowiązujące w jakimś społeczeństwie mają zwykle zróżnicowaną naturę. Mogą one wypływać z powszechnych w społeczeństwie obyczajów i jako normy obyczajowe dyktować jednostce sposób postępowania w określonych sytuacjach. Ze względu na dziedzinę życia zbiorowego, którą regulują normy społeczne wyróżnia się: normy moralne, zwyczajowe i prawne.

Normy moralne, bardziej niż jakiekolwiek inne wywołują poczucie powinności i podlegają ostrej cenzurze kontroli społecznej. Normy te nakazują lub zalecają pewien sposób postępowania i przede wszystkim dotyczą takich sfer życia, w których działanie jednego człowieka nie jest obojętne dla dobra innych ludzi. Normy te nie dają nikomu uprawnienia, by te normy egzekwować. Niedostosowanie się do ogólnie przyjętych norm moralnych spotyka się z silną reakcją społeczności: potępieniem, publicznym napiętnowaniem, ostracyzmem towarzyskim, banicją.

Norma prawna jest w nauce prawa zgodnie zrozumiana jako: wypowiedź wskazująca określony sposób postępowania, przy czym od innych rodzin norm ma ja odróżnić cecha prawności. Regulacji prawnej podlega ogromny zakres życia społecznego, od spraw najdrobniejszych w przepisach administracyjnych po podstawowe uprawnienia i obowiązki obywatelskie w konstytucji. W tradycyjnym prawniczym ujęciu norma prawna składa się z trzech elementów: hipotezy, dyspozycji i sankcji. Sankcjami nazwane są ujemne skutki prawne, polegające na zastosowaniu represji w postaci przymusu państwowego. Polski kodeks karny wyróżnia: kary (od kary grzywny po dożywotnie pozbawienie wolności) i środki karne (np. świadczenia pieniężne, przepadek przedmiotów, pozbawienie praw publicznych). Gdy regulacja prawna jest zbieżna z moralnym poczuciem zbiorowości, prawo uzyskuje wzmocniona legitymizację i jest daleko łatwiejsze do stosowania i egzekwowania.

Normy zwyczajowe to bogata kategoria reguł towarzysząca nam w życiu codziennym, we wszelkich jego przejawach. Określają jak się ubieramy, co jemy, gdzie spotykamy się z przyjaciółmi, jak się witamy itd. Zwyczaje są zakorzenione w tradycji. Bardzo wielu ludzi przytacza jako jedyny powód swoich zachowań to, że tak zawsze czyniono lub, że wszyscy tak postępują. Inaczej mówiąc, wzór działania umieszczany bywa w przeszłości. Z drugiej strony rozpowszechnione są wzory działania skutecznego (racjonalnego), dla których nie ma racji w tradycji. Szczególnie w przedsięwzięciach gospodarczych, w strategiach organizacji, w zarządzaniu i administracji, ale i w stylach ubioru (moda) powielają się bardzo szybko nowe wzory, jeśli tylko ich skuteczność czy innowacyjność zostanie stwierdzona. Nowe wzory zachowań nie muszą być tworzone, tym bardziej formowane ; w usystematyzowane ideologie czy światopoglądy, aby popaść w konflikt z zastanym porządkiem. Pod pewnymi względami normy życia w mieście i na wsi zawsze się różniły. Jeśli znaczne ilości ludzi przenosiły się do miast (urbanizacja), to zmieniali oni naturalne dla siebie środowisko społeczne i wchodzili w nowy dla siebie świat. Jeśli przy tym w miastach rozwijał się burzliwie przemysł (industrializacja), to masy ludzkie przenoszące się do miast wzrastały liczebnie. Procesy te w znacznie większym i trwalszym stopniu niż szumne ideologie czy rewolucje zmieniły wizerunek świata społecznego i przeorały mentalność społeczeństwa. Prowadziły w ten sposób do rozkładu norm tradycyjnych i kształtowania się nowych, które popadły w kolizję z tradycją.

Do norm zwyczajowych zalicza się miedzy innymi normy mody. Sam termin moda pochodzi od łacińskiego słowa modus określającego miarę, wielkość, sposób, manierę, przepis, prawidło. Chodzi o przejściowe zwyczaje cechujące się znaczną częstotliwością zmian. Moda dotyczy zarówno dóbr materialnych, jak budownictwo, wyposażenie wnętrz, transport czy odzież, a także związanych z ideologią, jak: kanony sztuki, tematy naukowe lub teorie pedagogiczne i polityczne. Modni bywają także ludzie, np. sławni aktorzy, reżyserzy, muzycy i politycy.

Modę od zwyczaju wyróżnia daleko większa zmienność, a także bardzo rygorystyczny nacisk, jaki wywiera na swoich zwolenników. Moda jest czymś określonym, tymczasowym, ulotnym, ale wszystko co nas otacza, ulega modzie. Moda powstaje przez ciągłe poszukiwanie; jeden szalony człowiek wpada na trop, a inni idą jego śladem. Moda zmienia się stosunkowo szybko, ale w czasie kiedy obowiązuje, dyktuje bezwzględnie i monopolizuje pożądane zachowania. Moda, w pewnym stopniu ma charakter materialny i w tym wymiarze, w odróżnieniu od większości zwyczajów rzadko tworzy się spontanicznie, oddolnie. Jest raczej celową, narzuconą kreacją, lansowaną dzięki możliwościom marketingowym i reklamowym.

Moda jest z jednej strony dążeniem do nowatorstwa, oryginalności a z drugiej, paradoksalnie, do konformistycznego poddawania się naciskowi zbiorowości. Wielki paradoks mody, polega na tym, że człowiek za nią goni z zamiarem wyróżnienia się z tłumu, ale jest skazany na zniknięcie w tłumie, do istoty mody należy bowiem to, że się rozpowszechnia, tracąc tym samym urok nowości i inności. Jedne jednostki podążają za modą by wyróżnić się z tłumu, w ślad za nimi idą Ci którzy chcą się upodobnić do nich, aby zaspokoić potrzebę przynależności do grupy społecznej. Moda im szybciej się rozpowszechnia, tym szybciej "wychodzi z mody" i ustępuje miejsca następnej. Chociaż moda dotyczy wszystkich dziedzin życia bo i architektury, sposobu spędzania wolnego czasu i mnóstwa innych, to w zakresie ubiorów wykazuje największą dynamikę i najszybciej jest przyswajana

Bibliografia

P .Sztompka: Socjologia, Kraków 2002,

J. Nowacki, Z .Tobor: Wstęp do prawoznawstwa, Katowice 1999

Załącznik nr 2

W jaki sposób zrodził się pomysł ubrania? Niestety zbyt mało wiemy na ten temat. Być może na bardzo wczesnym etapie kształtowania się ludzkiego gatunku - około 400 tysięcy lat temu - ludzki pradziad zauważył, że liść przykrywający głowę chroni przed deszczem a może łowca chcąc podejść ofiarę, zarzucała sobie skórę na ramiona. Niektórzy uczeni twierdzą, że ubiór był początkowo przebraniem magicznym, umożliwiającym walkę z demonami. Inni utrzymują, że obok ochrony przed zimnem, wilgocią, owadami i słońcem zaspakajał potrzebę strojenia się, odróżnienia od innych członków grupy. Nikt nie wie kiedy ubiór - ochrona stał się szatą. Być może już wtedy, kiedy pierwszy człowiek osłonił sobie biodra kawałkiem skóry wzbudził już podziw u współczesnych. Być może właśnie wtedy wygoda i elegancja narodziły się w tej samej chwili. Ubiór z biegiem lat odbiegając od pierwotnej prostoty zaczął generować postawy kulturowe, stał się wyznacznikiem przynależności do danego plemienia, narodu, regionu, grupy społecznej. Ubiór od zawsze nie tylko zdobił ale także wiele mówił o właścicielu, o jego pozycji społecznej, stopniu zamożności, wykonywanym zajęciu. Inne stroje, tkaniny i kolory były zarezerwowane były dla warstw wyższych, inne dla pospólstwa. W polskim ubiorze np. karmazynowe buty były strojem zarezerwowanym wyłącznie dla szlachty - stąd przysłowie "poznać pana po cholewach". Moda niekiedy bywa bolesna i szkodliwa dla zdrowia. Któż z nas nie słyszał o gorsetach, sztywnych wklęsłych materiałach, nakładanych na kobiecy tułów, których zrzucenie stało się symbolem emancypacji płci pięknej? Obyczaj ten praktykowany był w najbardziej zamierzchłych czasach, bo już w starożytnej Grecji na wyspie Krecie. Młodzieńcy i panny w wieku od 15 do 25 lat prześcigali się w tym, kto z nich najmocniej zwężały sobie talię. Wszystko wskazuje na to, że w kulturze europejskiej gorsety pełniły początkowo funkcję estetyczną, bo dzięki nim można było uzyskać faworyzowaną cienką talię.

Modny ubiór pobudza, zaciekawia i satysfakcjonuje, a sprawia to jego ciągła zmienność. Gdy pewne formy opatrzą się, natychmiast powstają nowe. Niektóre trwają dłużej inne zaledwie kilka tygodni i te nazywamy kaprysami mody. Moda nawiązuje do form przeszłych. Zmienność i różnorodność jej elementów świadczy o życiu i kulturze społeczeństwa, grupy ludzi, człowieka. Jest najważniejszym spośród czynników kształtujących formę ubioru. Nowa moda jest zawsze reakcją na poprzednią. Moda w ubiorze jest jak gdyby grą, polegającą na niekończących się zmianach. Pierwszy okres po wprowadzeniu nowej linii mody bywa zwykle burzliwy. Kobiety dzielą się na dwa wrogie obozy: zwolenniczek starej i nowej mody. Dotyczy to głównie kobiet, pewnie dlatego, że kobiety ze swej natury wiele czasu poświęcają wyglądowi zewnętrznemu. Niemniej i mężczyźni chętnie kupują modne i firmowe ubrania, co wskazuje wyraźnie, że problem ten dotyczy wszystkich niezależnie od płci. Przykłady ślepego podążania za moda i marką można by mnożyć, zewsząd nęceni jesteśmy reklamami, które dają nam wytyczne, jak w danym sezonie powinniśmy wyglądać. We współczesnym świecie wszystko zdaje się sprzyjać coraz większemu przyspieszeniu w pogoni za modą, bo ludzie szybciej dowiadują się, co się na świecie dzieje. Prawdę mówiąc żal, że tak często wyrzuca się pozostałości po strojach ludowych tylko dlatego, że są niemodne, że dziś nikt ich już nie nosi. Ale bycie modnym nie oznacza niestety bycie oryginalnym.

Bibliografia:

M. Toussaint-Samat: Historia stroju, WAB, Warszawa 2002

Załącznik nr 3

W polskiej kulturze ludowej strój miał znaczenie wielorakie: pozwalał określić przynależność stanową, regionalną, stan cywilny i zamożność właściciela. Reprezentacyjna funkcja stroju odświętnego sprawiła, że nie szczędzono pracy do jego wykonania i kosztów. Ubiory codzienne były mniej zróżnicowane, wykonane z tańszych materiałów. Strój ludowy zajmował też jedno z czołowych miejsc w ludowej twórczości artystycznej. Na ukształtowanie się stroju w jego licznych odmianach regionalnych miały wpływ takie czynniki jak: środowisko geograficzne, warunki społeczne i ekonomiczne, kontakty z innymi grupami etnicznymi. W stroju ludowym znajdujemy dlatego wiele zapożyczeń ze strojów warstw elitarnych: szlacheckiej i mieszczańskiej, a także z mundurów wojskowych i elementów z innych kultur. Wszystkie elementy stroju ludowego są uzasadnione. Materiał, linia kroju, ozdoby czy kolor spełniają określoną funkcję i są praktycznie przystosowane do warunków danego regionu. Wykonanie stroju ludowego wymagało zarówno pracy własnej w zakresie dostępnych surowców i narzędzi, jak również wiejskich lub miejskich rzemieślników. Mieszkańcy wsi zwracali uwagę na najdrobniejsze szczegóły ubioru, który był swego rodzaju wyznacznikiem pozycji społecznej. Szczytowy okres rozwoju stroju ludowego przypadł na drugą połowę XIX wieku w związku z zniesienie pańszczyzny, co wpłynęło na przywrócenie warstwie chłopskiej poczucia wartości społecznej oraz na wzrost jej zamożności i wyzwoliło inwencję artystyczną. Nie bez znaczenia był też rozwojów przemysłu tekstylnego i galanteryjnego. Od tego też momentu strój ludowy przestał spełniać elementarne potrzeby utylitarne, a stał się formą podkreślającą odrębność społeczną i kulturowa. Odgrywał on ważna rolę w życiu społeczeństwa wiejskiego, ponieważ wzmacniał więź społeczną i wpływała na poczucie odrębności w stosunku do innych społeczności regionalnych. Strój ludowy podkreślał wagę uroczystości i świąt, związanych z dorocznym kalendarzem obrzędowym i kościelnym oraz akcentował ważne, osobiste uroczystości i wydarzenia w życiu mieszkańców wsi. Jednak pod wpływem zwiększonych kontaktów z miastem strój ludowy już pod koniec XIX wieku zaczął stopniowo zanikać a po I wojnie światowej proces upowszechniania się na wsi ubiorów typu miejskiego nasilił się. Kiedy pod koniec XIX wieku mieszkańcy regionów zrezygnowali z noszenia strojów ludowych i dopasowali się do industrialnego stroju roboczego i mody miejskiej, zaczęto wytwarzać lalki ubrane w stroje regionalne nie odeszły one w niepamięć. Pierwsze lalki w strojach ludowych pojawiały się już od połowy XVIII wieku.

Od II wojny światowej strój ludowy stał się własnością kulturową całego narodu i jest używany przede wszystkim z okazji świąt, uroczystości państwowych i przez zespoły regionalne. Na co dzień strój ludowy można jeszcze niekiedy zobaczyć podczas uroczystości takich jak wesela, procesje, dożynki, głównie na Górnym Śląsku na Podhalu, w Łowickiem, Opoczyńskiem. W Europie od dawna strój regionalny funkcjonuje jako narzędzie marketingowe regionu i jest chętnie zakładany i to zarówno przez starszych jak i młodych mieszkańców danego regionu w niedziele i dni świąteczne. Młodzi ludzie ubrani w tradycyjne stroje ludowe są stałym elementem krajobrazu np. Bawarii, Górnej Austrii, Toskanii czy Prowansji. Może warto, więc odkurzyć strój ludowy i zaprezentować go jako całkiem funkcjonalne narzędzie marketingowe, które przy okazji pozwoli turystom i mieszkańcom poznać ciekawe dzieje regionu. Współcześnie strój ludowy staje się wizytówką regionu oraz, będący elementem dziedzictwa i tradycji, skłania do refleksji nad historią i przeszłością.

Załącznik nr 4

Najpopularniejszym j spośród licznych odmian odzieży ludowej na Śląsku jest strój bytomski (rozbarski). Podstawowe elementy tradycyjnego stroju męskiego (podobnego do siebie mniej więcej na całym Górnym Śląsku):

  • płócienna koszula
  • brzuślak - kamizelka bez rękawów
  • kamzola - kamizela z rękawami, sięgającą poniżej bioder
  • sukmana, kabot - suknia, podobna w kroku do kamizeli, sięgającą prawie do kostek
  • goloty - spodnie o zróżnicowanej formie
  • kłobuk - kapelusz
  • jedbowka - jedwabna chustka wiązana pod kołnierzykiem koszuli jedwabna chustka wiązana pod kołnierzykiem koszuli
  • spodnioki - kalesony
  • onuce - kawałek materiału do owijania stop zastępujący współczesne skarpety
  • kropy z organkami i kneflikiem - buty z cholewami z mocno sfałdowaną skórą na wysokości kostek oraz z niewielką stożkowatą skórka, ułatwiająca zzuwanie buta przez zahaczenie nogi o nogę.

Kamizelkę, kamizelę i sukmanę szyto, na białej, sukiennej podszewce, z granatowego sukna ozdabiając je uobszywkami (podszyciami) z czerwonego sukna wzdłuż rozcięć przodów i przy kieszeniach oraz szamerunkami ze sznurków i chwastów z wełniano - jedwabnych, skręconych nici w granatowym kolorze (kameloru). Ozdobę tych części ubioru stanowiły poziome boczne kieszenie ścięte dołem w trzy zęby oraz metalowe pozłociste knefliki (guziki) Koszula miała krój poncha z prostymi rękawami i mereżkową obszywką przy koło szyi. Z czasem koszule zaczęto szyć z karczkiem, a rękawy z mankietami. Spodnie zimowe szyto z owczej skóry włosem do środka, oraz ze skóry jeleniej w kolorze żółtym (jelenioki). Z czasem zaczęto nosić spodnie sukienne z długimi nogawkami w kolorze czarnym, rzadziej granatowym Spodnie te nazywano bizokami, ze względu na to, że na bocznych szwach miały czerwoną wypustkę tzw. bizę . Tradycyjnym nakryciem głowy gospodarza była kania - filcowy, czarny kapelusz o szerokim rondzie i okrągłej, niskiej główce opasanej szeroką wstążką. Zimą noszono czapkę z futrzanym otokiem. (tchórzówkę).

Podstawowe elementy tradycyjnego stroju żeńskiego:

  • kabotek - krótka koszulka
  • jakla - luźny kaftanik
  • spodek - spódnica
  • zapaska - fartuch
  • wierzcheń - gorset
  • kiecka - stanik i spódnica razem zeszyte
  • lajbik - wełniany albo flanelowy stanik
  • rąbek - szal
  • purpurka - chusta na głowę
  • szalejka - chusta na ramiona
  • buda - czepiec
  • galanda - kolorowy, ozdobny wieniec
  • jupa - okrycie zimowe
  • trzewiki -sznurowane półbuty

Każda kobieta nosiła zazwyczaj kilka spódnic na raz. Były one szyte z białego płótna i kolorowej wełny, flaneli, fryzu, mory. Białe spódnice ozdabiano haftem i bogami (ząbkami) kolorowe spódnice również miały haft albo naszyty dołem pas czarnej aksamitki. Sam brzeg spódnicy wykańczała niekiedy szczotka (taśma ze strzyżonym na brzegu włosem). Kiecka zazwyczaj była biała, woalowana, kaszmirowa albo płócienna, w drobne różowe bukieciki, bądź w pionowe, różowo - czerwone pasy. Kabotki miały krótkie rękawy i ozdobny rulonik przy szyi. Ślubny kabotek zamiast rulonika miał wąską tasiemkę i długie rękawy, zakończone mankietami. Wykończenie i ozdoby kabotków zależały od rodzaju stroju. Gorset szyty był z sukna, na płóciennej podszewce i mógł być czerwony, czarny, granatowy, rzadziej wiśniowy, dekolt obszywano wokoło szeroką, wzorzystą wstążką, zaprasowaną w fałdki. Fartuchy były zazwyczaj płócienne w niebieskie lub czerwone paski, dołem ręcznie haftowane. Jakle miały długie, proste rękawy i sięgały na długość do połowy bioder. Świąteczne jakle szyto z kaszmiru, adamaszku, aksamitu, atłasu w ćmawym (czarnym) kolorze. Obrzeża przodów i rękawów obszywano i na gembką - czarną tiulową lub wykonaną z wąskich taśm aplikacją w ażurowe sploty o motywach rozetowych. Jakle letnie kretonowe albo wzorzyste, obszyte barwną taśmową aplikacją albo gładkie także z piki, flaneli - przeważnie haftowane w tych samych miejscach, gdzie naszywano aplikacje. Jakle zakładano bezpośrednio na kiecke. Szalejka zakładana na ramiona była wełniana lub kaszmirowa przeważnie biała lub kremowa w drukowane czerwono-różowe kwiaty, róże, albo z wyhaftowanym w podobne wzory narożnikiem. Innym rodzajem chust były chustki noszone na głowie, stanowiące przywilej zamężnych kobiet tzw. purpurki. Purpurki były płócienne, drukowane w kolorze czerwonym. Wszystkie miały wokoło brzegów szeroki pas z rytmicznie powtarzającymi się bukietami róż, czy ornamentami innych kwiatów. w czasie adwentu, wielkiego postu i żałoby obowiązywały purpurki białe, na których brzegowy pas i roślinne ornamenty drukowane były w fioletowo - brązowo - czarnym kolorze. Buda, która noszona była przez gospodynie ciacianki (strojnisie), szyta była z bawełnianej piki i zdobiona z przodu szeroką koronkową krezą. okryciem nóg kobiet i dziewcząt były pończochy, najpierw dziane, ręcznie robione z czerwonej wełny, następnie niebieskie i białe oraz płytkie, czarne pantofle, wykonane nawet z tkaniny. Na co dzień chodzono boso albo w drewnianych trepach. Funkcję zimowego okrycia pełniły jupy uszyte z granatowego sukna, watowane albo podbite baranim futrem. Górnoślązaczki czesały swoje, obowiązkowo długie włosy w warkocz, który zawijały na czubku głowy w płaski kok nazywany dudlokiem lub neclikiem. Dziewczęta chodziły z odkrytą głową, gładko zaczesanymi włosami z przedziałkiem na środku głowy oraz jednym warkoczem opadającym na plecy. Charakterystyczne dla odświętnego żeńskiego ubioru śląskiego były jedwabne, "chińskie" fartuchy w kwiaty oraz noszona przez dziewczęta galanda, czyli wianek z kwiatów i świecidełek. Na najbardziej uroczyste okazje Ślązaczki zakładały stroje w kolorze czarnym. Kobiecy strój nie mógł się obyć tez bez takich ozdób jak korale, paciorki, zausznice, krzyżyk. Nieodzownym dopełnieniem strojów kobiet i dziewcząt były również kolorowe wstążki o zróżnicowanej szerokości na ogół jednak dość długie.

Opis odzieży na podstawie:

B Bazielich: Strój ludowy na Śląsku, Itatis, Chorzów 2001

M. Szołtysek: Śląsk takie miejsce na ziemi, Śląskie ABC, Rybnik 1988


PORTAL POWIATU TARNOGÓRSKIEGO
www.tg.net.pl -
www.24.edu.pl - www.gornyslask.net.pl
e-mail | redakcja Portalu Powiatu Tarnogórskiego | reklama na Portalu