Tarnogórski Program Edukacji Regionalne "Indianer"
serwis Portalu Powiatu Tarnogórskiego
www.tg.net.pl

autorstwo
: Zbigniew Markowski



FASCYNUJĄCY ŚWIAT STARYCH POCZTÓWEK

  tematy powiązane:
    dawne pocztówki - pocztówki
Witamy w Tarnowskich Górach - scenariusz lekcji
Symbole narodowe i regionalne - scenariusz lekcji
praca w dawnych grafikach - grafika
Architektura miasta - film
   

- pobierz poniższy tekst w formacie Microsoft Word -

Cele

  • Ukierunkowanie na dostrzeganie bogactw oraz wielowymiarowości dziedzictwa kulturowego
  • Zachęcenie do poszerzania i pogłębiania wiedzy o dziedzictwie kulturowym
  • Rozbudzenie zainteresowania materialnym dorobkiem przodków
  • Zapoznanie z historią pocztówki
  • Stymulowanie intelektualnego i emocjonalnego rozwoju poprzez aktywność twórczą
  • Ćwiczenie pracy zespołowej
  • Rozwijanie umiejętności prezentacji
  • Rozwijanie umiejętności barania udziału w dyskusji
  • Przedstawienie użytkowej formy sztuki - projekt pocztówki

Przebieg lekcji

Zadania nauczyciela

  • Wyjaśnienie pojęcia "pocztówka" i przedstawienie jej historii (załącznik nr 1)
  • Przeprowadzenie wraz z uczniami selekcji pocztówek, wg grup tematycznych, w zależności od charakteru zgromadzonych pocztówek (np. "Miasta", "Wieś", "Życzenia okolicznościowe", "Pocztówki reklamowe", "Znane postacie", "Tarnowskie Góry" , itp.)
  • Podział uczniów na taką ilość grup, ile zostanie wybranych grup tematycznych pocztówek
  • Polecenie wykonania grupom uczniowskim tablic z pocztówkami, zgodnie z przydzieloną grupie kategorią tematyczną. (Tablice na pocztówki należy wykonać na kartonowym papierze usztywnionym dwoma listewkami. Jedna listewka powinna posiadać haczyk lub pętelkę do zwieszenia. Należy zostawić około 1/3 tablicy w jej dolnej części wolnej. Pocztówki, aby nie uległy zniszczeniu, na wykonanych tablicach należy umieścić w narożnikach fotograficznych. Uczniowie wg własnego uznania mogą opisać i ozdobić wykonane tablice)
  • Polecenie wykonania grupom uczniowskim projektów współczesnych pocztówek zgodnie z przydzieloną grupie kategorią tematyczną i umieszczenia pocztówek na wykonanej tablicy.
  • Przeprowadzenie prezentacji przez grupy uczniowskie tablic z pocztówkami.

Prezentacja powinna obejmować charakterystykę prezentowanych kartek pod kątem ich formy i estetyki a także powinna odpowiadać na pytanie: Co możemy dowiedzieć się o życiu naszych przodków na podstawie prezentowanych pocztówek? (np.: grupa, która prezentuje "Tarnowskie Góry" opisuje miejsca uwidocznione na pocztówkach, umieszcza te miejsca w topografii dzisiejszych Tarnowskich Gór, opowiada co się zmieniło na przestrzeni lat, co jest obecnie w miejscu uwidocznionym na pocztówce; grupa, która prezentuje pocztówki "Ważne wydarzenia" , opowiada z jakiś okazji wysyłane były jej zdaniem tego typu pocztówki, dlaczego zdaniem uczniów, uwieczniano na pocztówkach ważne wydarzenia i to zarówno wesołe jak i tragiczne; grupa prezentująca Pocztówki "Życzenia okolicznościowe" opowiada o tym, kto i do kogo oraz z jakiej okazji wysyłał pocztówki z życzeniami, czy kiedyś wysyłano pocztówki z większej ilości okazji niż czyni się to obecnie, co jest najczęstszym elementem zdobniczym pocztówek okolicznościowych, czym te pocztówki różnią się od współczesnych pocztówek okolicznościowych itd.). Na koniec prezentacji uczniowie opowiadają o własnoręcznie wykonanych kartkach i porównują je z starymi pocztówkami.

  • Przeprowadzenie dyskusji kończącej lekcję na temat: "Czy tego czego my możemy dowiedzieć się ze starych pocztówek o życiu naszych przodków następne pokolenia dowiedzą się o naszym życiu z naszych sms-ów, elektronicznych kartek i e-maili""?

Zadania dla uczniów

  • Selekcja starych pocztówek na grupy tematyczne
  • Wykonanie tablic z pocztówkami
  • Wykonanie dowolną techniką rysunkową (kredki, kredki świecowe, mazaki) lub malarską (farby plakatowe, akwarele) projektów pocztówek
  • Uzupełnienie tablic o własnoręcznie wykonane pocztówki
  • Przygotowanie się do prezentacji pod kątem wytycznych nauczyciela, co do planu i formy prezentacji
  • Wybór osoby lub osób do dokonania prezentacji
  • Prezentacja wykonanych tablic z pocztówkami
  • Aktywny udział w dyskusji na temat: "Czy tego czego my możemy dowiedzieć się ze starych pocztówek o życiu naszych przodków następne pokolenia dowiedzą się o naszym życiu z naszych sms-ów, elektronicznych kartek i e-maili""?

Metody i formy pracy

Wykład, praca w grupach, burza mózgów, projektowanie, swobodna ekspresja plastyczna, prezentacja, dyskusja

Pomoce dydaktyczne

Stare pocztówki i reprodukcje starych pocztówek, w tym z prywatnych zbiorów rodzinnych uczniów, karton, drewniane listewki, sznurek lub haczyki, kredki, kredki świecowe, mazaki, tusz, farby plakatowe, akwarele, pędzle

Osiągnięcia

Uczeń potrafi

  • Wyjaśnić pojęcie "pocztówka" i opowiedzieć jej historię
  • Dostrzec role jakie pełniły pocztówki dla przodków
  • Dostrzec znaczenie starych pocztówek jako dziedzictwa kulturowego
  • Brać udział w dyskusji.
  • Prezentować prace
  • Wykonać projekt pocztówki

Uczeń kształci

  • Zdolność dostrzegania bogactw oraz wielowymiarowości dziedzictwa kulturowego
  • Umiejętność doceniania dorobku materialnego przodków, jako świadectwa minionych lat
  • Zachowania sprzyjające ochronie dziedzictwa kulturowego
  • Umiejętność brania udziału w dyskusji
  • Poprawność wypowiedzi ustnej
  • Umiejętność pracy zespołowej
  • Umiejętności prezentacji

Ściąga dla nauczyciela

Załącznik nr 1

Pocztówka, zwana też kartką pocztową to prostokątna, kartonowa kartka służąca do krótkiej korespondencji. Pocztówka zazwyczaj wysyłana jest bez koperty. Przeważnie jedna ze stron kartki pocztowej podzielona jest na dwa pola: lewe, przeznaczone na treść korespondencji, prawe na wpisanie adresata i naklejenie znaczka pocztowego. Na odwrocie pocztówki najczęściej wydrukowany jest obrazek. Rodzaje współczesnych pocztówek: Widokówka - pocztówka z pejzażem na odwrocie. Kartka okolicznościowa - pocztówka z gratulacjami, życzeniami itp. wysyłana z okazji różnych uroczystości związanych z adresatem. Kartki okolicznościowe często mają niestandardowy format: są składane, posiadają pozytywkę odgrywająca melodyjkę, mają wpisaną gotową treść życzeń. Przeważnie są wysyłane w kopertach; kartka korespondencyjna - zwykła kartka pocztowa bez specjalnego przeznaczenia, pozbawiona obrazka na odwrocie.

Pierwsza prywatnie drukowana karta pocztowa została wydana w 1861 roku przez J. P. Carlton z Filadelfii. Projekt regularnej formy korespondencyjnej w której nie trzeba było używać koperty pojawił się podczas konferencji pocztowej w Karlsruhe 30 listopada 1865 roku. Pierwsze kartki korespondencyjne wydawane regularnie pojawiły się w obiegu 1 października 1869 roku na terenie Monarchii Austro-Węgierskiej. Wkrótce kartki pocztowe zaczęli wydawać też Niemcy, Szwajcaria, Wielka Brytania, Rosja. Pierwsza ilustrowana karta pocztowa wysłana została 16 lipca 1870 roku przez księgarza Augusta Schwartza z Olenburga - była to tzw. "Karta korespondencyjna Poczty Północno-Niemieckiej". Natomiast pierwsza karta z widokiem miasta - nazwana wówczas "widokówką" - została wydana w 1872 roku w Zurychu przez firmę Franza Roricha z Norymbergi. Pocztówka w swej oryginalnej, austriackiej wersji dotarła do Galicji i Krakowa zaraz po jej wprowadzeniu w roku 1869. W dwa lata później poczta Austro - Węgier wypuściła karty korespondencyjne w lokalnych językach Monarchii. Dla Galicji były to dwie wersje opisane dodatkowo w języku polskim i ukraińskim. W wersji polskiej karty pod podpisem "Correspondenz - Karte" umieszczono napis "Karta korespondencyjna".

Pocztówki wydawane przez polskich wydawców ukazały się na początku lat 90-tych XIX wieku. W roku 1872 na stronie przeznaczonej dla korespondencji pojawiła się ilustracja, zajmując początkowo fragment, a następnie prawie całą pocztówkę. Ponieważ istniał zakaz korespondowania na stronie adresowej treść korespondencji zamieszczano wokół lub pod ilustracją. Dopiero w roku 1904 stronę adresową podzielono na dwie części tj. na adres i korespondencję, co praktykowane jest do dziś. Pierwsze pocztówki wykonane były technikami graficznymi. Były to barwne, rzadziej czarno-białe, litografie lub chromolitografie, rzadziej staloryty, miedzioryty bądź drzeworyty. Od 1897 roku wprowadzono techniki reprodukcyjne światłodrukowe, od 1900 roku autochromię i autotypię. Po roku 1904 zaczęto stosować techniki offsetowe a na przełomie XIX wieku i XX wieku zaczęto wykorzystać fotografię. Na Śląsku wydawano, tak jak i w całej ówczesnej Europie, olbrzymie ilości różnorodnych pocztówek. Należy zauważyć, że wydawaniem pocztówek zajmowały się nie tylko profesjonalni wydawcy ale także pocztówki wydawali właściciele pensjonatów, gospód, hoteli, różnorodne związki i stowarzyszenia a także kościoły i klasztory.

Z czasem swoje pocztówki zaczęli wydawać właściciele wiosek i małych miasteczek. Na przełomie XIX i XX wieku o nowych pocztówkach informowała na bieżąco prasa, pisząc jakie motywy znalazły się na pocztówce. Wydawcy natomiast chętnie reagowali na ważne bieżące wydarzenia wydając pocztówki okolicznościowe. Na kartach pocztowych utrwalono wszelkie przejawy życia codziennego. Pocztówki popularyzowały osiągnięcia pionierów różnych dziedzin życia, informowały zarówno o okropnościach wojny, katastrofach, klęskach żywiołowych, jak również o zabawach festynach i atrakcjach znanych kurortów. Bohaterami pocztówek byli papieże ,cesarze, wojskowi, dyplomaci, gwiazdy rewii i opery, później też filmu. Do popularności pocztówek przyczyniło się również ich kolekcjonowanie. Kolekcjonerzy z całego świata gromadzili i wymieniali między sobą pocztówki. Do dobrego tonu należało również posiadanie zbioru pocztówek wysłanych z miast, których widoki przedstawiały.

Podróżujący więc nie przywozili, a wysyłali pocztówki na swój domowy adres. W pewnym okresie wykształciła się nawet moda by znaczki i ostemplowania umieszczać na stronie widokowej pocztówki. Widok miasta i widoczny na nim datownik pocztowy miały podnieść kolekcjonerską atrakcyjność kartki. Dziś stare pocztówki można oglądać w muzeach, gromadzone są one również w zbiorach prywatnych a także wydawane są albumy z ich reprodukcjami .Zbieranie starych pocztówek nazywane jest filokartystyką. W Polsce cztery razy w roku organizowane są duże akcje filokartystyczne - dwie w Krakowie i dwie w Warszawie. Przeglądając stare pocztówki możemy dowiedzieć się między innymi: jak żyli ludzie dziesiątki lat temu, jak wyglądały miasta i wsie, w co się ubierano a nawet co jedzono, z jakich okazji składano sobie życzenia, jakie były ważne wydarzenia dla społeczności, kto cieszył się powszechną sympatią i uznaniem współczesnych. Niektóre pocztówki są jedynym świadectwem nieistniejących już dziś obiektów oraz krajobrazów, które zostały przekształcone.

Bibliografia :

Pocztówki śląskie [w:] R.M. Łuczyński : Tropami śląskiego dziedzictwa, Wydawnictwo Oświatowe ATUT, Wrocław 2000


PORTAL POWIATU TARNOGÓRSKIEGO
www.tg.net.pl -
www.24.edu.pl - www.gornyslask.net.pl
e-mail | redakcja Portalu Powiatu Tarnogórskiego | reklama na Portalu