Pisankowe inspiracje


Najstarsze pisanki pochodzą sprzed 4 tysięcy lat. Najstarsza polska pisanka pochodzi z X wieku. Słowianie ozdabiali je rysując (dawniej „pisząc") wzory woskiem a następnie gotując w wywarze z łupin cebuli lub kawałków ochry przez co uzyskiwały ceglaną barwę.  Początkowo pisanki służyły do obrzędów magicznych, z czasem, aby wyplenić pogańskie zwyczaje przyjął się zwyczaj święcenia pisanek przed Świętami Wielkanocnymi i spożywania ich podczas świątecznego śniadania. Oprócz pisanek zaczęto robić kraszanki (pisanki barwione na jednolity kolor), drapanki (wydrapywano wzory na kraszankach), oklejanki (jajka oklejano trzciną, sitowiem  i kolorową włóczką) i naklejanki (na jajka naklejano misterne wycinane ozdoby z papieru). Dziś sposobów ozdabiania jest tak wiele, że trudno je nawet nazwać i wymienić. Niezależnie od tego jaką techniką ozdabiane jest jajko czy wydmuszka przyjęła się na ozdobione jajko dawana słowiańska nazwa „pisanka”. Każdy może stworzyć, bazując tylko na własnej wyobraźni i dostępnych materiałach, swoją niepowtarzalną pisankę.

Malowane: pisanki pomalować farbami plakatowymi lub akwarelowymi; aby wzór był bardziej wyrażany po wyschnięciu farby kontury można pociągnąć czarną farbą cienkim pędzlem lub cienkiemu pisakiem do CD.

We wzorki: wyciąć z taśmy malarskiej wzorki (paski, kropki, kółka, kwiatki, listki, pisklęta itp.), nakleić na ugotowane jajko/wydmuszkę w naturalnym kolorze lub zabarwionego gotowymi barwnikami do pisanek, pomalować ugotowane jajko/pisankę farbą plakatową/akrylową, gdy farba wyschnie, odkleić taśmę; do wycięcia wzorów można użyć dużego dziurkacza ozdobnego.
Stemplowane: z ziemniaka przygotować stemple, pomalowane lub w naturalnym kolorze ugotowane jajka/wydmuszki ozdobić stemplami; można jako stempla użyć ołówka z gumką.

Z wypukłym wzorem: ugotowane jajko/wydmuszkę/ozdobić wzorkiem używając farby konturówki ( w tubce lub w formie pisaka) do szkła.  

Pisanki tradycyjne: wosk rozpuścić, cienkim pędzelkiem lub wykałaczką namalować wzorki na ugotowanym jajku/wydmuszce, gdy wosk zastygnie zanurzyć  w gotowej farbie do pisanek, gdy farba zaschnie, delikatnie zeskrobać (najlepiej paznokciem) wosk. Można wykorzystać taśmę malarską wycinając na niej ażurowo wzór, po przyklejeniu ażurowy wzór pokryć woskiem, po odklejeniu taśmy jajko trzeba odtłuścić w miejscy, gdzie była taśma (np. octem) żeby chwyciła farbka do jajek.
Malowane farbami do szkła: nakładać wartę około 3 mm tworząc kolorowy witraż.

Drapanki: ugotowane jajko/wydmuszkę ufarbować gotową farbą do pisanek lub barwnikiem naturalnym, kiedy farba wystygnie, igłą, szpilką. szydełkiem, żyletką lub cienkimi ostrymi nożyczkami wykonać wzory; pisankę można najpierw zafarbować w barwniku a potem pomalować farbą, wtedy wzór będzie w kolorze 1 farby.

Cukrowe: ugotowane jajko/wydmuszkę posmarować białkiem i obtoczyć w cukrze (najlepiej gruboziarnistym).
Rzeżuchowe ludziki: wydmuszkę od góry nadłamać, wsadzić do niej lekko zbitą wilgotną watę, nasypać na watę nasiona rzeżuchy, postępować tak jak pisze na opakowaniu (wata zawsze powinna być wilgotna), jak rzeżucha wyrośnie doleci ruchome oczka lub namalować je, namalować także usta i nos ludzika

Decoupage: zaplanować wzór pisanki, oddzielić wierzchnią warstwę serwetki z wybranym wzorem, wyciąć wzór, na ugotowane jajko/wydmuszkę (najlepiej użyć jajko gęsie) nanieść klej do decoupage lub rozcieńczony paroma kroplami wody klej wikol, delikatnie położyć wycięty wzór i namoczonym w wodzie lub w rozrzedzonym kleju pędzelkiem ułożyć dokładnie papierowy element na klejowym podkładzie, zostawić do wyschnięcia a następnie w ten sam sposób dołożyć ewentualnie kolejne wzory, po zakończeniu można jajko przetrzeć emulsją zbliżoną do koloru wzoru, muskając nią powierzchnię jajka i ścierając nadmiar farby aby uzyskach efekt postarzenia. Dla utrwalenia można jajko polakierować matowym lakierem lub farbą cracle. Zamiast serwetek można kupić gotowy papier do decoupage lub wydrukować dowolne wzory na papierze śniadaniowym lub cienkim papierze do drukarek.

Odbijane wzorki: kawałkiem jedwabnego materiału w kolorowe wzorki obwinąć ściśle ugotowane jajko/wydmuszkę tak, aby je całe zakryło, tak przygotowane jajko zawinąć w kawałek białego materiału, na dole jajka ściśle zebrać oba materiały gumką recepturką, włożyć do wody tak, aby całe było zakryte, dodać 3 łyżki octu, zgotować, gotować minutę, zostawić w wodzie, w której się gotowało na 20 minut, wyjąć i odwinąć z materiałów.
Romantyczne: zgodnie ze zwyczajem oblana dziewczyna w lany Poniedziałek powinna podarować ukochanemu przygotowaną specjalnie dla niego pisankę. Miła na pewno będzie pisanka z sercami; jajko ugotowane na twardo pomalować na czerwono, namalować lub nakleić serce czy kilka serc.

Odwzorowane: folię aluminiową mocno pognieść „w kulkę", rozwinąć, pomalować farbą plakatową/akrylową, położyć ugotowane jajko/wydmuszkę i szczelnie obwinąć je folią, po minucie folię odwinąć, zostawić jako do wyschnięcia, czynności można powtórzyć 2 - 3 razy używając różnych kolorów farb.
Obtaczane: na ugotowanym jajku/wydmuszce) namalować klejem wzór, jajko obtoczyć np. w kaszy, kaszy marnej, ryżu, papryce, groszku cukrowym do ozdabiania ciast, pieprzu, cynamonie, gwiazdkach anyżu, gorczycy, drobnych koralikach, brokacie; można na jednym jajku wykorzystać kilka produktów, można też całe jajko oblepić np. kaszą a po wyschnięciu (około 2 h) pomalować farbą plakatową lub akrylową.

Inkrustowane (dla cierpliwych): ugotowane jajko/wydmuszkę smarować partiami klejem i układać za pomocą pęsety wzór wykorzystując dowolne produkty np. ryż, drobną fasolę, pieprz, kaszę, koraliki, cekiny, makaron, gwiazdki anyżu.
Kwiatowe: ugotowane jajka/wydmuszki zabarwione na dowolny kolor, nakleić punktowo drobne pasmanteryjne kwiatki lub kwiatki zrobione z bibuły.

Naklejane: wyciąć z kolorowego papieru drobne wzorki (można użyć dekoracyjnego dziurkacza) nakleić na ugotowane jajko/ wydmuszkę w naturalnym kolorze, zabarwione barwnikami do pisanek, pomalowane np. złotą farbą w sprayu.
Mozaikowe: zafarbować w dowolny sposób wydmuszkę, pokruszyć na kawałki i okleić nimi, zostawiając wolne przestrzenie, inną wydmuszkę lub ugotowane jajko, można użyć jednokolorowych skrup, lub w kilku kolorach a także można użyć skorup w naturalnym kolorze a pomalować jajko/wydmuszkę, na której układana jest „mozaika".

Tęczowe: ugotowane jajka/wydmuszki ułożyć w sitku/cedzaku nasadzonym na garnek, polać octem a następnie skropić gotowa farbą do pisanek, potrząsając cedzakiem aby farba się rozlała po jajkach, odczekać minutę, czynność powtórzyć używając innego koloru farbki (użyć 3 - 4 kolory), jajka wyjąc i ułożyć do wyschnięcia na papierowym ręczniku.
Marmurkowe: pociąć gąbkę do mycia naczyń na małe kawałki, maczać w farbie (plakatowej, akrylowej, gotowej farbie do pisanek), strzasnąć nadmiar farby i dociskać gąbkę do ugotowanego jajka (wydmuszki), postępować tak, aż całe jako zastanie pokryte farbą; można używać różnych kolorów farb a także najpierw jako zafarbować a innym kolorem np. białym odciskać wzorek.

Metaliczne: z cienkiej srebrnej, lub złotej folii wyciąć prostokąty tak, aby pokryły jajko, folię delikatnie nakładać na jako, wygładzając palcami, kiedy jajko jest całkiem pokryte, wygładzić folię miękkim pędzlem - np. pędzlem do nakładania pudru.
Przewiązane: ugotowane jajko/wydmuszkę przewiązać sznurkiem, wstążką, tasiemką, drucikiem kreatywnym, dodać dodatkowy element ozdobny np. sztuczny kwiatek, pasmanteryjnego kurczaka czy kaczuszkę itp.; jajka/ wydmuszki można przed przewiązaniem pomalować.

W woskowe kropki: ugotowane jajko/wydmuszkę zafarbować na jasny kolor, zapalić małą świeczkę np. tortową, skrapiać na jajko wosk, po zaschnięciu woskowych kropel jajko (wydmuszkę) włożyć do farbki w innym niż poprzednio kolorze, wyjąć i delikatnie zdrapać wosk; kropki można wykonać w różnych kolorach, powtarzając czynność, farbowania  i skraplania wosku.
Ekspresowe: ugotowane jajko/wydmuszkę zanurzyć w farbie do jajek lub pomalować farbą w sprayu, na jajka przykleić gotowe drobne elementy samoprzylepne (np. do ozdabiania paznokci)

Złote: jajko/wydmuszkę pomalować złotą metaliczną farbą  w sprayu lub złotolem.
Korlaikowe: 1) koraliki nanizać na żyłkę, ugotowane jajko/ wydmuszkę posmarować klejem, albo obkleić dwustronną taśmą klejącą, obwinąć szczelnie jajko żyłką z koralikami; 2) jajko posmarować klejem, drobne koraliki wysypać na folie albuminową. Obtoczyć jajko w koralikach.

Włóczkowe: ugotowane jajko (wydmuszkę) posmarować klejem, albo obkleić dwustronną taśmą klejącą, obwinąć szczelnie jajko różnokolorową włóczką.
Pasmanteryjne: dotowane jajko/wydmuszkę pomalować, nakleić ozdobną pasmanterię na taśmie

W roślinne wzorki: ugotowane jajko/wydmuszkę obłożyć małymi listkami, zawinąć ściśle kawałkiem pończochy (rajstop). Związać pończochę na dole jajka ściśle gumką recepturką, zabarwić w barwniku do jajek, jak jajko wyschnie zdjąć pończochę i delikatnie usnuć liski.
Brokatowe: ugotowane jako/wydmuszkę pomalować w dowolny wzór różnymi klejami brokatowymi - kupić klej brokatowy w tubce zakończonej jak pisak; cała wydmuszkę pomalować klejem (np. wikol) i obtoczyć w brokacie; na wydmuszce namalować wzory klejem i posypać je grubo brokatem, bo wyschnięciu, usnąć sypki brokat, który się nie przykleił miękkim pędzlem np. do nakładania pudru; można brokat połączyć z cekinami.

Koronkowe: powycinać wzory z starych kawałków koronkowego materiału (grubej firany) i nakleić na ugotowane jajka/wydmuszki zabarwione na dowolny kolor.
Papier-mache: ugotowane jajko/wydmuszkę posmarować klejem wikol, obłożyć jajko jedną warstwą szarego/białego papieru toaletowego, ręcznika kuchennego lub ligniną, papier momentalnie nasiąka klejem, formułować na nim marszczenia i gładzie, zostawić do wyschnięcia, pomalować farbą akrylową lub farbą w sprayu.

Okręcane: karbowaną bibułę pociąć na 3 cm paski, paski zwinąć w placach aby powstał cienki wałek, ugotowane jajko/wydmuszkę posmarować klejem albo owinąć dwustronną taśmą klejącą, okręcić bibułką (jednym albo kilkoma kolorami), tak przygotowaną pisankę można udekorować dodatkowo przyklejając do niej drobne kwiatki wykonane z bibuły.
Malowane kredką: narysować dowolne wzorki na ugotowanym jajku/wydmuszce białą kredką (najlepiej woskową),zanurzyć w gotowej farbie do pisanek, wysuszyć.

„Szablonowe": na taśmie malarskiej o długości obwodu jajka w najszerszym miejscu narysować wzór i ażurowo wyciąć go, taśmę przykleić do ugotowanego jajka/wydmuszki w naturalnym kolorze lub zabarwionego gotowymi barwnikami do pisanek,  pomalować wzór farbą plakatową/akrylową, odczekać aż farba wyschnie, odkleić taśmę. Efektownie wygląda pisanka zabarwiona na ciemny kolor z białym wzorkiem.
Woskowe: jajko/wydmuszkę ozdobić kapiąc różne linie i punkty, woskiem z palących się różnokolorowych świec.

Z tego, co pod ręką: tak właściwie to pisanki można zrobić z tego, co tylko przyjdzie nam do głowy i uda się nam to dokleić czy dowiązać do jajka czy wydmuszki;

Praktyczne porady

* Do wykonywania pisanek najlepiej używać jajek w rozmiarze L i białym kolorze (jajka w sklepach dostępne są w rozmiarach: S - małe, M - średnie. L - duże, pieczątka na jajku oznacza: pierwsza cyfra system produkcji: 0 - produkcja ekologiczna, 1 - z chowu na wolnym wybiegu, 2 - z chowu ściółkowego, 3 - z chowu klatkowego - im wyższa cyfra tym gorsze warunki, w jakich przebywały kury; litery za systemem produkcji - kraj pochodzenia, kolejne symbole - lokalizacje fermy; kolor jajka zależy od rasy i pożywienia jakie spożywa kura).
* Jaja przed malowaniem odtłuścić np. przecierając je wacikiem nasączonym octem.
* Do ozdabiania jaj przeznaczonych do jedzenia używać wyłącznie naturalnych barwników i materiałów. Można kupić gotowe naturalne barwniki do jaj albo wykorzystać naturalne barwniki roślinne. Naturalnymi barwnikami najlepiej barwić jajka białe. Intensywność koloru uzależniona jest od czasu gotowania lub trzymania jajek w roztworze oraz ilości użytego naturalnego barwnika. Wydmuszek nie gotować - barwić w zimnym roztworze, pamiętając o zalepieniu dziurek.
Ciemny brąz: 1) jajka ugotować w mocnym wywarze z kawy 2) jajka ugotować w wywarze  z kory dębu/olchy.
Brązowy: 1) suche łuski cebuli moczyć w naczyniu przez kilka godzin, w roztworze ugotować jajka ( co najmniej 10 minut), 2) jajka ugotować w wywarze z łupiny lub korzenia orzecha/igliwia jodły.
Czerwony: 1) postępować jak wyżej używając łusek z czerwonej cebuli, 2) ugotować jajka w wywarze z kory dębu/suszonych owoców czarnego bzu/suszonych jagód/kory kruszyny.
Różowy: ugotowane jajka/wydmuszki zanurzyć w świeżo wyciśniętym lekko zakwaszonym soku z buraków (można użyć kupnego płynnego koncentratu na barszcz); stosując barwnik z buraków można uzyskach kolor od różowego (dodać do soku wodę) poprzez różne odcienie czerwieni do ciemno bordowego.
Granatowy: 1) dwie główki czerwonej kapusty zalać  1 litra wody, dodać 5 łyżek octu, zostawić pod przykryciem na 12 godzin,  w gotowym roztworze ugotować jajka, lub na jakiś czas znużyć ugotowane jajka/wydmuszki, 2) ugotować wywar z hibiskusa, dodać łyżeczkę sody, zanurzyć jajka/wydmuszki.
Żółty: 1) ugotować jajka w wodzie z dodatkiem carry/kurkumy/szafranu, 2) ugotować jajka w herbacianej esencji 3) ugotować jajka w wywrze z liści brzozy/liści olchy/liści jabłoni/suszonych kwiatów rumianku/suszonych kwiatów jaskrów polnych/młodych igieł modrzewia/kwiatów wilczomlecza/świeżych kwiatów nasturcji.
Fioletowy: jajka ugotować w wywarze z suszonych płatków ciemnej malwy.
Czarny: jajka gotować w wywrze z szyszek olchowych/ kory dębu/kory olchy/ młodych liści klonu czarnego.
Zielony: jajka ugotować w wywarze z trawy/liści/ kory brzozowej/
barwinka/pokrzywy/ozimego żyta//suszonych kwiatów fiołka/liści jemioły/.
Barwniki można mieszać uzyskując nowe kolory. Kolor można utrwalić dodając do barwnika małą łyżeczkę octu.
* Inne barwniki: 1) odciąć około 1 m karbowanej bibuły w wybranym kolorze, do garnka wlać 2 szklanki wody i dodać 2 łyżki octu, włożyć poszarpaną bibułę i jajka, gotować około 15 minut, wyjąć, przepłukać pod zimną bieżącą wodą, wystudzić. Mniej intensywny kolor można uzyskać zalewają w słoiku wrzącą wodą bibułę i wsadzając jajka na 5 - 10 minut. Uwaga warto użyci rękawiczki - barwnik uzyskany z bibuły farbuje skórę dłoni. 2) Ładny fioletowy kolor można uzyskać zanurzając ugotowane jajko/wydmuszkę w roztworze zrobionym z wody i pokruszonej miki z kopiowego ołówka. 3) Rudy kolor można uzyskać zanurzając jajka w jodynie. 4) Intensywnie różowy kolor uzyska się zanurzając jajka w roztworze gencjany. 5) Jajka/wydmuszki można barwić bejcą do drzewa.
* Gotowane jajka łatwiej się ozdabia niż wydmuszki, jednak tak wykonane pisanki nie mogą być długo przechowywane.
* Jeśli pisanki mają być wykonane z wydmuszek w miejsce nakłuć kapnąć kropelkę kleju (lakieru do paznokci) aby zapobiec ewentualnemu pęknięciu wydmuszki, jeśli dziurka jest duża przykleić kółko zrobione dziurkaczem.
* Jeśli wydmuszki mają być barwione poprzez zanurzanie w farbie zakleić otwory kólkiem z dziurkacza lub woskiem.
* Gotowe pisanki można lekko natrzeć oliwą, masłem lub smalcem - będą błyszczące. Uwaga kolor może stać się bledszy.
* Gotowe pisanki można spryskać lakierem do włosów.
* Pisanki barwione barwnikami do jajek zanurzyć po wyjęciu z barwnika w occie – kolor będzie się dłużej trzymał i będzie bardziej intensywny.
* Wzory można przyklejać wykorzystując dwustronną taśmę klejącą.
* Do suszenia gotowych pisanek można użyć tekturowej rolki po ręczniku papierowym pociętej na 1-2 cm pierścienie lub wytłaczarki, wydmuszki najlepiej suszyć na patyczkach do szaszłyków.
* Wydmuszki malować nasadzone na patyczki do szaszłyków, uszczelnione plasteliną żeby wydmuszka podczas malowania się nie obracała.
* Zamiast pędzla do malowania wzorów można użyć wykałaczki albo gumki do ołówka (ołówek zakończony gumką) - można nią zrobić równe kropki, a także linie.
* Dekoracyjne pisanki można ustawić w pomalowanych np. na złoto, czy oklejonych pojemniczkach po świeczkach do podgrzewaczy lub pierścieniach wyciętych z rolki kuchennej.