Zabawy plastyczne z dziećmi: miejsce pracy, materiały i narzędzia


Dzieci potrafią rysować zanim nauczą się pisać. Ekspresja artystyczna jest jednocześnie naturalną potrzebą dziecka i koniecznością zapewniającą mu pełny rozwój. Celem zabaw artystycznych z dziećmi jest pobudzanie ich aktywności artystycznej i rozwijanie zdolności manualnych.. Aktywność artystyczna jest zarówno przejawem twórczości jak i sposobem na rozbudzanie i wzmacnianie postaw i uzdolnień twórczych. Dziecko wypowiada się artystycznie w sposób charakterystyczny dla jego poziomu rozwojowego, uczy się niezależności myślenia i wyrażania swoich emocji i uczuć środkami, jakimi dysponuje. Ekspresja artystyczna będąc ważnym doświadczeniem osobistym przyczynia się do rozwoju indywidualności. Każde zburzenie sferze emocji i ich ekspresji wiąże się z barakiem wiary we własne siły i niską samooceną. Odpowiednia stymulacja ekspresji twórczej dzieci może służyć jako środek zapobiegawczy takim zaburzeniom. Nie ważna jest ocena dzieła, czyli rezultatu procesu twórczego a sam proces twórczy, związane z nim doznania i doświadczenia. Jeśli twórca dostrzeże w swoim dziele jakąś wartość nie koniecznie musi ją dostrzec odbiorca jego dzieła. Nawet małe dziecko gryzmolące kredką przedziwne kształty jest bardzo zadowolone z własnego aktu twórczości. Akceptacja przez najbliższe otocznie tej twórczości sprawia, że dziecko nabiera wiary we własne siły, co sprzyja w kolejnych latach dojrzewania dziecka bardziej zaawansowanej twórczości artystycznej. Nie tylko małe dzieci potrzebują uznania dla walnych działań twórczych. Potrzebę tę odczuwają również dzieci starsze i dorośli. Przez pryzmat sztuki człowiek uczy się spostrzegania, doznawania, odczuwania rzeczywistości, a także pojmowania istoty i celu życia ludzkiego. Dzięki sztuce, uprawianej i przeżywanej, następuje pełniejsze formowanie osobowości. Sztuka pozwala na zobaczenie świata w sposób inny niż potoczny. Pojecie ekspresji twórczej implikuje swobodę działania - twórca w tym, co robi jest wolny. Surowy autorytet czy też konieczność podporządkowania się innym tłumi ekspresję twórczą, dlatego też konieczne jest uznanie przez najbliższe otoczenie dziecka poznawczej odmienności dziecka, zgodnej z jego etapem rozwoju.

Miejsce pracy dla dziecka


Piałam już o tym, że dzieci w ferworze zmagań artystycznych nie radzą sobie z zachowaniem czystości podczas malowania, lepienia, czy wycinania. Często zdarza im się pomalować siebie i wszystko dookoła, wyłącznie z własnymi włosami i psim grzbietem, wyciąć przypadkiem kawałek serwetki a nawet firany, czy przykleić plastelinę do kociego ogona. Warto więc zapewnić im takie warunki do artystycznych zmagań żeby niczego nie zniszczyły - uwagi rodziców na temat bałaganu i wyrządzonych szkód zniechęcają dzieci do własnej twórczości a my nie powinniśmy im w niej przeszkadzać a wręcz powinniśmy do niej zachęcać. Dziecko niekoniecznie podczas prac plastycznych musi siedzieć przy stoliku. Dobrym miejscem jest podłoga. Sama też lubię wiele rzeczy robić siedząc na podłodze, bo mam wtedy nie dużą przestrzeń nieograniczoną blatem stołu i mogę mieć koło siebie dużo różności, które mogą się przydać. Zdarza mi się też pomalować coś przy okazji co nie powinno być pomalowane. Dla małych dzieci na podłodze rozłożyć podwójnie złożoną folię malarską, folia musi być gruba żeby dziecko jest przypadkowo nie rozerwało i powinna mieć po złożeniu około 2 m kwadratowych, zamiast folii można używać w tym celu gruby obrus z ceraty. Dzieci ubrać tak, żeby nie szkoda była nam ewentualnie wyrzucić ich ubranek, kiedy nie uda nam się ich doprać – można przeznaczać je na odzież roboczą do następnych prac artystycznych. Jeśli chcemy żeby dziecko siedziało przy stole należy wybrać stół w kuchni – z kafelek szybciej zmyjemy farby czy zedrzemy reszki plasteliny czy kleju niż z dywanu, stół zabezpieczyć na całej powierzchni folią malarską lub ceratowym obrusem.

Narzędzia do zabaw plastycznych z dziećmi

  • Pędzle: dla małych dzieci pędzle powinny być dość duże, starsze dzieci mogą korzystać z pędzli różnej wielkości; maluchy, które mają niewprawną rękę ucieszą pędzle do tapowania czy kawałek zwykłej gąbki, albo zbita w kulkę wata; malować można także palcami, wprawdzie dziecko nam się trochę pobrudzi ale ile frajdy jest przy takiej zabawie. Warto samemu pobawić się tak z dzieckiem?; do nawilżania samoprzylepnego papieru najlepsze są płaskie, szerokie pędzle.
  • Nożyczki: dla najmłodszych przygotować nożyczki o ostrzach z plastiku, nożyczki o ostrzach plastikowych można kupić także z ostrzami wymiennymi do wycinania ozdobnego, starsze dzieci mogą korzystać ze zwykłych nożyczek i nożyków tapeciarskich; dzieci tak do 10 – 11 roku życia nadzorować przy pracy z nożyczkami czy nożykiem; nastolatki doskonale już wiedzą jaka ostrożność zachować używając tych narzędzi; najmłodszym dzieciom, jeśli zabawa nie polega na samym wycinaniu a wycięty elekt potrzebny jest jedynie do jakiejś kompozycji najlepiej ten element wyciąć samemu
  • Kredki i ołówki: małym dzieciom dawać miękkie kredki i ołówki, dobrze sprawdzają się kredki świecowe; starsze dzieci poradzą sobie z ołówkami i kredkami o różnej twardości ale trzeba je nauczyć do czego używa się miękkich kredek/ołówków a do czego twardych kredek/ołówków; w każdym wieku dzieci mogą używać węgla do rysowania; przydatne są też gumko do gumowania, dla małych dzieci należy kupić miękkie gumki; miękki ołówek można gumować zbitym w kulka miąższem chleba.
  • Szablony: przygotować dla dzieci szablony – 1) z grubego kartonu wyciąć różne elementy, które dziecko będzie mogło obrysowywać a następnie malować czy wyklejać, 2) z grubego kartonu przygotować szablon malarski; przygotowując szablon malarski nie umieszczać na jednym szablonie kilku wzorów, bo dziecko będzie miało problem z rozmieszczeniem wybranego wzoru a przygotować szablony z jednym wzorem na kartonie około 10 cm x 10 cm;
  • Stemple: do malowania można przygotować dziecku różne stemple albo zrobić je razem z dzieckiem, jak je zrobić opisałam w wpisie o bożonarodzeniowych stemplach
  • Dziurkacze: do zbaw plastycznych z małymi dziećmi przydają się dziurkacze, zarówno te tradycyjne jak i wzorkowe.
  • Inne: przydatne mogą być też linijki, ekierki oraz cyrkle; cyrkle małe dzieci powinny używać tylko pod nadzorem osoby dorosłej,

Materiały do zabaw plastycznych z dziećmi

  • Kleje: dla małych dzieci należy przygotować zwykły klej roślinny, albo zrobić samemu klej z wody i mąki; nie należy dawać dzieciom innych, ponieważ nie koniecznie muszą go zjeść od razu z tubki, ale mogą wsadzić posmarowane klejem palce do buzi; starsze dzieci mogą używać także innych klejów typu guma arabska, magic; nie należy dawać dzieciom klejów toksycznych – zawsze zanim damy dziecku klej sprawdźmy jego skład; z klejów przyda się także klej brokatowy do bezpośredniego rozprowadzania za pomocą buteleczki aplikatura.
  • Papiery: nadaje się każdy kolorowy papier, karton, zeszyty szkolne samoprzylepnego papieru (uczmy dziecko aby klej nawilżało szerokim wilgotnym pędzlem a nie własnym językiem) , papier gazetowy, bibuła jedwabna, bibuła karbowana (dajmy tylko dzieciom, które nie włożą jej do buzi – barwiona jest substancją szkodliwą) , celofan, kalka techniczna, folia aluminiowa, stare pocztówki, filc w arkuszach; dla starszych dzieci, które potrafią już pisać przyda się samoprzylepny papier z literami oraz z cyframi; u południowych sąsiadów ( u nas się nie spotkałam ale może tez jest) można kupić zeszyty samoprzylepnego papieru z których „wyłuskuje się’ drobne elementy: kółka, owale, kwadraty, prostokąty, trójkąty – papier ten ułatwia między innymi zrobienie elementów ludzkich czy zwierzęcych buź takich jak oczy, nos, usta, uszy, wąsy, brwi.
  • Farby: małym dzieciom dawać tylko farby plakatowe, starsze dzieci mogą używać wszystkich rodzajów farb.
  • Masy plastyczne: plastelina, modelina, masa papierowa, ciastolina, ciasto solne, codlina; starszym dzieciom można dać glinę rzeźbiarską, glinkę ceramiczną, masę do robienia odlewów gipsowych, pastę gipsową, masę drzewną; jeśli zastosowana masa wymaga po wykonaniu pracy wypiekania czy suszenia w piekarniku, czynność tę powinna wykonać osoba dorosła.
  • Druty: do zbaw plastycznych z małymi dziećmi używać tylko druciki kreatywne.
  • Materiały naturalne: ptasie piórka, kasztany, żołędzie, jesienne liście, suche małe gałązki, muszelki, kasza, ryż, makaron, zasuszone rośliny, wysuszone skorupki jajek.
  • Elementy ozdobne: przydadzą się różnego rodzaju wstążki, tasiemki, elementy wycięte z filcu w arkuszach, aplikacje pasmanteryjne, skrawki materiałów, sznurki, koraliki, perełki samoprzylepne, samoprzylepne oczy, resztki sztucznych kwiatów itp.; małym dzieciom nie wolno dawać małych elektów np. koralików, które mogłyby połknąć czy próbować wsadzić do ucha czy nosa.

  • Materiały z recyklingu: do zabaw plastycznych z dziećmi przydają się wszelkiego rodzaju domowe śmieci typu kartonowe opakowania, opakowania po jajkach, rolki po papierowych ręcznikach i po papierze toaletowym; bezużyteczne płyty CD, butelki typu pet różnej wielkości; korki z wina, plastikowe nakrętki z butelek, papierowe talerzyki, kolorowe gazety, małe szklane słoiki np. po musztardzie, folia albuminowa po czekoladzie i batonach, zniszczone zabawki, zniszczone sztuczne kwiaty itp.

Porady:

1) Aby dziecko nauczyć żeby miało w jednym miejscu wszystkie narzędzia i materiały do prac plastycznych pierwszą pracą, jaką wykonamy z dzieckiem niech będzie pudełko na narzędzia i materiały plastyczne; wybrać dość spore pudełko z pokrywką i niech dziecko same je ozdobi. Własnoręcznie wykonane pudełko bardziej zachęci dziecko do chowania w nim potrzebnych narzędzi i materiałów niż najbardziej wymyślne pudełko kupione w sklepie.
2) Ponieważ do prac plastycznych z dziećmi przydają się różne domowe śmieci warto zrobić drugie pudełko, do którego dziecko same będzie odkładało kartonowe opakowania, rolki po papierze itp. Ponieważ nie zawsze mamy miejsce trzymanie dużego kartonu dziecko może segregować śmieci do worków: dla małych dzieci na worki nakleić karteczki z narysowaną np. butelką plastikową, rolką z papieru; starszym dzieciom można przygotować worki w różnych kolorach. Wystarczą trzy: jeden na butelki plastikowe, nakrętki i korki, zepsute zabawki, drugi na małe szklane opakowania, trzeci na odpady papierowe. Dziecko w ten sposób nauczy się także segregacji śmieci – oczywiście my musimy mu opowiedzieć, dlaczego segreguje się śmieci i że niektóre ze śmieci mogą być powtórnie wykorzystane. Możemy się na przykład umówić z dzieckiem, że jeśli zbierze ileś tam rolek po papierze to wtedy zrobimy dinozaura czy kota z rolek. Propozycje wykorzystania domowych śmieci do zabaw plastycznych z dziećmi podam w innych wpisach.
3) Można zaproponować dziecku wykonanie konkretnej pracy plastycznej, ale nie należy się upierać, jeśli dziecko ma własny pomysł i chce wykonać coś innego, zmuszone do zrobienia tego czego oczekuje ktoś inny straci własną inwencję twórczą i niechętnie będzie przystępowało do prac plastycznych.
4) Zabawy plastyczne z dziećmi dostosowywać do ich wieku i zdolności manualnych.
5) Zabawy plastyczne są dobre także do tego, aby dziecko wprowadzić w różnego rodzaju tradycyjne dla Polaków czy tylko danej rodziny święta i związane z nimi zwyczaje np.: malowanie pisanek, robienie ozdób na bożonarodzeniowe drzewko, składanie życzeń np. z okazji dnia matki, ojca; wysyłanie kartek okolicznościowych. Wykonując okazjonalne prace plastyczne warto opowiadać dziecku o danym święcie i zwyczajach z mim związanych.
6) Z najmłodszymi dziećmi wykonywać prace plastyczne razem, ale nie na zasadzie wyręczania dziecka czy poprawianie tego, co zrobiło; jeśli np. malujemy coś z dzieckiem dostosować swój sposób malowania do umiejętności dziecka – malując np. kozę dziecko zniechęci się jeśli jego koza będzie zlepkiem kilku plam i kresek a namalowana przez mamę koza będzie wygadała dokładnie jak ta pasąca się na łące; dziecko musi mieć zapewnioną swobodę twórczą, nie jest tak ważny sam efekt tej twórczości jak sam akt tworzenia.
7) Nie poganiać dziecka, jeśli zajęte jest tworzeniem. Obiad może zjeść trochę później a jak niekiedy pójdzie później spać też nic się nie stanie złego.
8) Proponujmy dziecku stosowanie różnych technik plastycznych: zmienne techniki plastyczne stymulują dziecko do poszukiwania własnych rozwiązań oraz rozwijają różnorodne umiejętności manualne.
9) Każde wykonane przez dziecko dzieło powinno zostać pochwalone i pokazane innym domownikom. Jeśli warunki mieszkaniowe nam na to pozwalają zorganizować dziecku jego małą galerię, w której będzie mogło eksponować swoją twórczość.